m 


F.  P.  MOULTON,  A  M. 

TEACHER  IN  THE  HARTFORD  HIGH  SCHOOL 


.  %>v’"  >  ! 


BOSTON  COLLEGE  LIBRARY 

CHESTNUT  HILL,  MASS, 

' 

„  Boston,  U.S.A.,  and  London 
GINN  &  COMPANY,  PUBLISHERS 


GT&e  &tf)enmtm  fptess 


#•«»  Jf**- 


i.VW 


•'Iv vV^-V-v^'v  ' 

^V.  •  •••■ 


y  %  sBkcriSsSs^w-. 
:> » :.&3>  1".V.  •i;*-'  &  $§$£  a  .•?»? 


•  *  *'. 


&$apf 

•>*v- 


W9gfc* 


v,;  ■  •  ..r  -v '■■  ■:•■ .•>: 

’,*■'*  *  "v  1  ^  y**v  „ .- 

■’.  ,•  V‘*v  >.*♦  v.  '.  •  ii,  v>  S 

'  V  •  »  ‘  •••.'?*.•'  'jVi 

.  V  '  . 

..  :*:% 

'-■<  ^  ..'  •.  ''Nit- 

v  ■  >  «"'v  ' ,  o  ?■■ .  ,-T-  •:*.* .  *\  JrljtS 

'  .  -  - 

■ 

■  ■ : 

■ft'-'  v- 

, 

-  ••••:•.>  ■-  V, 


v  ,? .'  ■„•  * :  •  *VJ 

4' 


& 


’•  \.  ;v  ' 

5.  ■■  v  ;•% 


KEY 


TO  THE 


Preparatory  Latin  Composition 


BY 


F.  P.  MOULTON,  A.M. 

TEACHER  IN  THE  HARTFORD  HIGH  SCHOOL 


BOSTON  COLLEGE  LIBRARY 
CHESTNUT  HILL,  HASS. 

Boston,  U.S.A.,  and  London 
GINN  &  COMPANY,  PUBLISHERS 


Copyright,  1897 
By  GINN  &  COMPANY 


ALL  RIGHTS  RESERVED 
24.II 

3Z  5  Z  / 


rf  A  ''  0  f  7 

.  A\  °\  > 

Rev 


Key  to  Moulton’S  Latin  Composition. 


- *o« - 

PART  I. 

CAESAR’S  GALLIC  WAR. 


BOOK  FIRST. 

CHAP.  I. 

1. 

1.  Belgae  fuerunt  tertia  pars  Galliae. 

2.  Hi  a  reliquls  Gallls  humanitate  differunt. 

3.  Sed  Caesar  dixit  eos  esse  fortissimos  omnium 
Gallorum. 

4.  Aqultanl  erant  proximl  Hispaniae,  a  qua  Pyre- 
naels  montibus  dlvlsl  sunt. 

.  * 

2. 

1.  Cum  Caesar  in  Galliam  venisset,  Belgas  virtute 
et  cultu  a  reliquls  gentibus  quae  earn  terram  incolerent 
differre  cbgnovit.  2.  Helvetil  quoque  fortissiml  erant, 
quod  paene  continenter  cum  Germanls,  quos  suls  flni- 
bus  prohibere  volebant,  bellum  gerebant. 

CHAP.  II. 

1. 

1.  Helvetil  fortissiml  fuerunt,  sed  angustioribus 
flnibus  continebantur. 


2  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION 

-  _  ! 

2.  Una  ex  parte  Rhenus  a  Germanls,  altera  ex  parte1 

mons  Iura  a  Sequanls  eos  dlvlsit. 

3.  Quam  ob  rem,  ab  Orgetorige  permoti,  e  suls 
flnibus  exlbant  ut  flnitimls  bellum  Inferrent. 

4.  Hoc  fecerunt  ut  totlus  Galliae  potlrl  possent. 

2. 

I.  Orgetorix,  nobilissimus  et  ditissimus,  Helvetils 
persuasit  ut  totlus  Galliae  imperl  potiundl  causa  Isido¬ 
res  fines  peterent.  2.  Id  ils  facile  persuasum  est. 
3.  Nam,  bellandl  cupidl,  non  facile  bellum  flnitimls 
Inferre  poterant,  propterea  quod  angustioribus  flnibus 
continebantur. 

CHAP.  III. 

1. 

1.  Helveti!  quam  maximam  frumentl  copiam  com- 
parabant. 

2.  Hanc  in  itinere  secum  erant  portaturl. 

3.  Orgetorigem  qul  cum  Sequanls  Haedulsque  arm- 
citiam  confirmaret  delegerunt. 

4.  Neque  dubium  est  quin  per  Casticum  et  Dum- 
norigem  earn  rem  confecerit. 

2. 

I.  Dum  Helveti!  eas  res  quas  in  itinere  secum 
portaturl  erant  comparant,  Orgetorix  ils  persuasit  ut 
cum  suls  flnitimls  pacem  confirmarent :  se  ad  flnitimas 
clvitates  ad  earn  rem  conficiendam  iturum.  2.  Neque 
dubium  est  quin,  amlcitia  cum  Casticb  Sequand  et 
Dumnorige  Haeduo  confirmata,  ils  persuaserit  ut  im- 
perium  in  suls  clvitatibus  occuparent. 


CAESAR:  GALLIC  WAR ,  BOOK  I. 


3 


CHAP.  IV. 

1. 

1.  Dubium  non  erat  quin  Orgetorix  coniurationem 
faceret. 

2.  Sed  Helvetil  diem  qua  die  causam  dlceret  cbnsti- 
tuerunt. 

3.  Die  autem  constitute,  per  clientes  Orgetorix  se 
eripuit  ne  a  populd  incitato  Ignl  cremaretur. 

4.  Atque  Helvetil  ipsum  sibi  mortem  consclvisse 
arbitrati  sunt. 

2. 

1.  Cum  n5n  dubium  esset  quin  Orgetorix  coniura¬ 
tionem  faceret  ut  t5tlus  Galliae  imperib  potlretur,  Hel¬ 
vetil  diem  qua  die  causa  dlcenda  esset  cdnstituerunt. 

2.  Sed  Orgetorix  per  familiam  quam  ad  iudicium  con- 
duxerat  se  eripuit.  3.  Deinde  magistrates  cum  armls 
Insequebantur  et  ipse,  ne  ab  incitato  populd  Ignl  crema¬ 
retur,  sibi  mortem  cbnsclvit. 


CHAP.  V. 

1. 

1.  Helvetil  nihilo  minus,  ubi  paratl  sunt,  domo  pro- 
fectl  sunt. 

2.  Secum  sibi  quisque  trium  mensium  cibaria  porta- 
bant. 

3.  Atque  omnia  praeterquam  quae  secum  portaturl 
erant  incenderunt,  ut  domum  reditidnis  spem  tollerent. 

4.  Flnitimae  clvitates,  e5dem  factd,  una  cum  ils  pro- 
fectae  sunt. 


4 


KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION. 

2. 

i.  Helvetil  nihilo  minus,  ubi  ad  proficiscendum 
parati  sunt,  cum  suum  quisque  aedificium  incendissent 
ne  qua  spes  domum  reditionis  esset,  e  flnibus  suls 
exierunt  parati  ad  omnia  perlcula  subeunda.  2.  Ac 
flnitimae  civitates,  auctoritate  horum  adductae,  eodem 
consilio  usae  sunt. 


CHAP.  VI. 

1. 

1.  Inter  montem  et  flumen  vix  singulos  carros  du- 
cere  poterant. 

2.  Rhodanum  transire  facilius  videbatur. 

3.  Atque  Allobroges,  quod  bono  animo  in  populum 
Romanum  non  essent,  per  suos  fines  eds  Ire  passuros 
esse  arbitrabantur. 


2. 

1.  Helvetil  vix  singulos  carros  angusto  et  difficill 
itinere  inter  montem  et  flumen  dOcere  poterant. 
2.  Itaque  Rhodanum  transire  in  Allobrogum  fines 
constituerunt,  quos,  propterea  quod  bono  animo  in  popu- ' 
lum  Romanum  non  essent,  per  suos  fines  eos  Ire  passuros 
esse  arbitrabantur.  3.  Omnes  ad  rlpam  RhodanI  a. 
d.  V.  Kal.  Apr.  convenerunt. 

CHAP.  VII. 

1. 

1.  Caesar  Helvetios  ad  flumen  iter  facere  certior 
factus  est. 

2.  Homines  inimlco  animd  quam  maximam  iniuriam 
facturos  esse  exlstimabat. 


5 


CAESAR :  GALLIC  WAR ,  BOOK  /. 

% 

3.  Ad  Genevam  contendit  ut  pontem  rescinderet  et 
provinciae  exercitum  imperaret. 

4.  Tamen,  cum  rogassent  ut  sibi  eius  voluntate 
transire  liceret,  diem  ad  deliberandum  sumpsit. 

2. 

I.  Cum  Caesar  certior  factus  esset  Helvetios  flumen 
transiturbs  esse,  ad  Genevam  contendit.  2.  Nam  pon¬ 
tem  sibi  rescindendum  quam  celerrime  exlstimabat,  ne 
homines  inimlco  anim5  in  provinciam  transire  possent. 
3.  Tamen,  cum  se  eius  voluntate  sine  ulla  iniuria  Ire 
velle  dlxissent,  rogavit  ut  sibi  diem  ad  deliberandum 
sumere  liceret.  4.  Spatium  verb  sumere  voluit  dum 
provincia  mllites  mitteret. 

CHAP.  VIII. 

1. 

1.  Interea  Caesar  murum  fossamque  a  lacu  ad 
montes  perduxit  ne  Helvetil  transire  possent. 

2.  Atque  illl  ea  spe  deiectl  sunt  quod  sibi  iter  non 
dedit. 

3.  Tamen  nbnnulll,  eo  invito,  noctu  ratibus  aut  vadls 
flumen  transibant. 

4.  Sed  murum  et  fossam  transire  non  poterant,  ac 
repulsl  sunt. 

2. 

i.  Interea  Caesar  mllites  altum  murum  et  fossam 
a  lacu  ad  montes  perducere  iussit  ne  quis  hoc  itinere 
transire  posset.  2.  Tamen,  cum  legatl  reversl  essent 
et  negasset  se  ils  iter  dare  posse,  nbnnulll,  eo  invito, 
noctu  ratibus  aut  vadls  flumen  transierunt.  3.  Sed 


6 


KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION 


murum  fossamque,  quae  trans  flumen  erant,  transire 
n5n  poterant,  atque  h5c  conatu  omnlno  ea  spe  deiectl 
destiterunt. 


CHAP.  IX. 

1. 

1.  Angusta  via  per  Sequanbs,  his  invltls,  transire 
n5n  poterant. 

2.  Sed  Dumnorix,  qul  quam  plurimas  clvitates  su5 
beneficio  obstrictas  habebat,  apud  Sequanos  et  Hel- 
vetios  plurimum  poterat. 

3.  Atque,  eo  deprecatore,  Helvetil  impetraverunt  ut 
per  fines  Sequanbrum  eos  Ire  paterentur. 

2. 

1.  Una  via  quae  per  Sequanbs  relinquebatur  erat  ita 
angusta  ut,  his  invltls,  Ire  non  pos^ent.  2.  Sed  Dum¬ 
norix  magna  gratia  erat,  qul,  cupiditate  regnl  adductus, 
quam  plurimas  clvitates  suo  beneficib  obstrictas  habe¬ 
bat  atque  et  Helvetils  et  Sequanls  amicus  erat.  3.  Et 
per  hunc  Helvetil  impetraverunt  ut  sibi  per  fines  Sequa- 
norum  Ire  liceret  :  nullam  iniuriam  esse  facturos. 

chap.  x. 

1. 

1.  Caesar  Helvetios  a  frumentarils  agrls  provinciae 
prohibere  voluit. 

2.  Itaque,  cum  Labienum  munltibnl  praefecisset,  in 
Italiam  ut  duas  legiones  cbnscrlberet  contendit. 

3.  Inde  omnes  copias  per  multas  clvitates  in  Segu- 
siavos  duxit. 


CAESAR:  GALLIC  WAR ,  BOOK  I. 


7 


2. 

I.  Ubi  Caesar  quid  fieret  intellexit,  Labiend  muni¬ 
tion!  praefecto,  in  Italiam  ut  duas  novas  legiones  con- 
scrlberet  contendit.  2.  Inde  cum  omnibus  copils  qua 
proximum  iter  in  ulteriorem  Galliam  erat  iter  fecit  ut 
Helvetios  a  frumentariis  agrls  provinciae  prohiberet. 

CHAP.  XI. 

1. 

1.  Helvetil,  cum  fines  Haeduorum  translrent,  eorum 
agros  populabantur. 

2.  Atque  hi  Caesarem  auxilium  rogaverunt  quod  se 
defendere  non  possent. 

3.  Item  Allobrogibus  praeter  solum  nihil  erat  reli- 
qul,  et  rogatum  auxilium  venerunt. 

4.  Itaque  Caesar  n5n  expectavit  dum  oppida  eorum 
expugnarentur  et  liber!  abducerentur. 

2. 

1.  Haedul,  cum  Helvetil  iam  in  suos  fines  venlssent 
neque  eos  prohibere  possent  quin  suos  agros  popularen- 
tur,  auxilium  sibi  a  Caesare  petendum  statuerunt. 
2.  Et,  cum  legatl  auxilium  rogatum  venissent  quod  sibi 
praeter  solum  nihil  esset  reliqul,  Caesar  non  expectavit 
dum  Helvetil  oppida  quoque  e5rum  expugnarent. 

CHAP.  XII. 

l. 

1.  Rates  Helvetils  ,erant  coniungendae  ut  Ararim 
translrent. 

2.  Non  intellegebant  quam  in  partem  Caesar  iter 
faceret. 


8  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION 

3.  Et  quae  pars  citra  Ararim  reliqua  erat,  ea  prlma, 
cum  ad  earn  Caesar  pervenisset,  sese  fugae  mandavit. 

4.  Haec  casu  fuit  eadem  pars  quae  Cassium  occlderat. 

2. 

1.  Rates  Helvetils  erant  coniungendae  ut  Ararim 
translrent.  2.  Et  Caesar,  cum  ad  unam  partem  per¬ 
venisset  priusquam  translssent  aut  quam  in  partem  iter 
faceret  cognovissent,  tantam  partem  eorum  occldit  ut 
reliqui  sese  fugae  mandarent.  3.  Haec  pars  fuit  eadem 
quae  Cassio  interfectb  exercitum  eius  sub  iugum  mlserat. 
4.  Ita  casu  quae  clvitas  Helvetia  imperatorem  Roma- 
num  occlderat,  ea  prlma  a  Caesare  superabatur. 

CHAP.  XIII. 

1. 

1.  Caesar  pontem  in  Arare  faciendum  curavit,  et 
reliquos  Helvetids  persecutus  est. 

2.  Qu!  ita  commotl  sunt  quod  ille  flumen  uno  die 
transierat  ut  pacem  facere  vellent. 

3.  Tamen  Caesarem  certiorem  fecerunt  se  esse 
eosdem  qul  memoria  hominum  calamitatem  exercitui 
Romano  intulissent. 

4.  Ne  ob  earn  rem  mortis  Cass!  et  Plsonis  obllvlsce- 
retur. 

2. 

i.  Ponte  in  Arare  facto,  Caesar  exercitum  traducen- 
dum  curavit  ut  earn  partem  Helvetiarum  cbpiarum 
quae  iam  translsset  persequeretur.  2.  Qul  ita  com¬ 
motl  sunt,  cum  Caesarem  uno  die  translsse  cognovissent, 
ut  legatos  mitterent  qul  se  pacem  cum  eo  facere  velle 


CAESAR:  GALLIC  WAR,  BOOK  I. 


9 


dicerent  :  sin  armls  contendere  vellet,  ne  ipsos  memoria 
hominum  calamitatem  exercitul  Romano  intulisse  obli- 
visceretur. 


CHAP.  XIV. 

1. 

1.  « Eo  mihi  minus  dubitationis  datur,”  Caesar 
respondit,  “  quod  ea  quae  vos,  legatl  Helvetil,  comme- 
moravistis  memoria  tene5.” 

2.  “  Haec  eo  gravius  fero  quo  minus  merit5  popull 
Romani  acciderunt.” 

3.  “  Et,  si  ea  quae  DumnorigI  pollicitl  essetis  fecis- 
setis,  Haeduos  Allobrogasque  n5n  vexassetis.” 

4.  «  Tamen,  si  mihi  satisfacere  de  his  iniurils  recenti- 
bus  vultis,  veteris  contumeliae  obllvlscl  vol5.” 

5.  “  Atque  etiam  nunc,  si  ea  quae  polliceminl  fece- 
ritis,  voblscum  pacem  faciam.” 

2. 

1.  “Quod  vestra  victoria  tarn  Insolenter  gloriaminl, 
quodque  tarn  diu  vos  impune  iniurias  tulisse  admlramini, 
eodem  pertinet.  2.  C5nsuerunt  enim  del  immortales, 
quo  gravius  homines  ex  commutatione  rerum  doleant, 
quos  pro  scelere  eorum  ulciscl  volunt,  his  secundiores 
interdum  res  concedere.  3.  Cum  ea  ita  sint,  tamen, 
si  obsides  a  v5bls  mihi  dabuntur,  ut  ea  quae  pollice¬ 
minl  facturos  intellegam,  voblscum  pacem  faciam.” 

CHAP.  XV. 

1. 

1.  Si  Helvetil  obsides  dedissent,  Caesar  cum  ils 
pacem  fecisset. 


10  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION 

2.  Sed,  cum  castra  movissent,  suum  equitatum  qul 
eos  Insequerentur  et  pabulationibus  prohiberent  mlsit. 

2. 

i.  Si  Helvetil  obsides  dare  voluissent,  Caesar  ils 
bellum  non  intulisset.  2.  Sed,  cum  castra  movissent, 
equitatus  huius  eos  ita  cupide  Insecutus  est  ut  proelium 
committerent.  3.  Quo  proelio  Helvetil  ita  sublatl  sunt 
ut  Romanos  audacter  lacesserent.  4.  Tamen  Caesar 
ne  turn  quidem  proelium  commlsit  ac  pabulationibus 
modo  hostes  prohibuit. 

CHAP.  XVI. 

1. 

1.  Interim  Caesar  frumentum  ex  agrls  sumere  non 
poterat  quod  maturum  non  erat. 

2.  Neque  sub  frumento  utl  poterat  quod  iter  a 
flumine  Helvetil  averterant. 

3.  Sed  Haedul,  qubrum  precibus  adductus  bellum 
susceperat,  el  frumentum  pollicitl  erant. 

4.  Itaque  iam  ils  nuntiavit  se  eo  frumento  quod 
flumine  subvexisset  utl  non  posse. 

5.  Tamen  ne  turn  quidem  eum  sublevabant  ;  atque 
eos  graviter  accusabat  quod  diem  ex  die  se  ducerent. 

2. 

1.  Haedul,  qubrum  precibus  adductus  Caesar  bellum 
susceperat,  el  frumentum  pollicitl  erant.  2.  Iamque 
ils  nuntiavit  se  eo  frumento  quod  Arare  subvexisset  utl 
non  posse  quod  Helvetil  quos  sequi  vellet  iter  a  flumine 
avertissent.  3.  Sed  statim  eum  non  sublevabant  atque 


CAESAR:  GALLIC  IVAR,  BOOK  I.  11 

eos  graviter  accusabat  quod  diem  ex  die  se  ducerent, 
praesertim  cum  ne  pabulum  quidem  ex  agrls  sumere 
posset. 

CHAP.  XVII. 

1. 

1.  Nbnnulll  seditios!  et  improbl  multitudinem  deter- 
rebant  ne  frQmentum  ad  Caesarem  conferrent. 

2.  Dlxerunt,  si  Romani  Helvetios  superassent,  om¬ 
nibus  Gallls  llbertatem  esse  erepturos. 

3.  Quin  etiam  Liscus  ipse  magistratus  hos  coercere 
non  poterat  quin  cbnsilia  Caesaris  hostibus  entintiarent. 

2. 

9 

I .  Erant  nonnulil  seditibsl  et  improbl  quorum  aucto- 
ritas  apud  Haeduos  plurimum  valebat.  2.  Hi  multitu¬ 
dinem  deterrebant  ne  frumentum  ad  Caesarem  confer¬ 
rent  :  si  Romani  Helvetios  superassent,  reliquls  Gallls ' 
llbertatem  esse  erepturds.  3.  Sed  Liscus  magistratus 
neque  timore  neque  perlculb  deterrebatur  quin  Caesarl 
quae  hi  dlcerent  enuntiaret. 

CHAP.  XVIII. 

1. 

1 .  Dumnorix  summa  audacia  apud  Haeduos  erat. 

2.  Potentiae  causa  magnum  numerum  equitatus 
circum  se  habebat. 

3.  Atque  arbitrabatur,  si  Romani  superatl  essent, 
se  esse  regnum  obtenturum. 

4.  Itaque  cum  pugnaretur  ab  equitatu  qul  auxilio 
Caesarl  ab  Haeduls  missus  erat,  initium  fugae  fecit. 


12  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION 


2. 

i .  Caesar  in  quaerendo  reperiebat  Dumnorigem  esse 
summa  audacia  apud  Haeduos.  2.  Potentiae  causa 
vectlgalia  redempta  habebat  et  magnum  numerum 
equitatus  circum  se  habebat.  3.  Helvetils  etiam  fave- 
bat  quod  uxorem  ex  ilia  clvitate  duxerat  atque  arbitra- 
batur  per  eos  regnum  obtenturum  si  Romani  superatl 
essent.  4.  Quod  proelium  equestre  adversum  paucls 
ante  diebus  factum  erat,  initium  eius  fugae  Idem  fecit. 


CHAP.  XIX. 

1. 

1.  Dumnorix  Helvetids  traducendos  per  fines  Sequa- 
norum  iniussu  clvitatis  curaverat. 

2.  Sed  eius  frater  Divitiacus  egregia  fide  et  summo 
in  populum  Rdmanum  studi5  fuit. 

3.  Id  satis  erat  causae  qua  re  Caesar  cum  Divitiaco 
conloqueretur  priusquam  in  fratrem  eius  animadverteret. 

2. 

1.  Cum  Dumnorix  Helvetios  traducendds  per  fines 
Sequandrum  iniussu  clvitatis  curavisset  atque  initium 
fugae  equitatus  fecisset,  satis  causae  fuit  qua  re  Caesar 
ipse  in  eum  non  animadverteret,  2.  Nam  animum 
DivitiacI  offendere  nolebat,  cuius  voluntatem  in  se 
atque  in  populum  Rdmanum  esse  summam  cdgnoverat. 
3.  Itaque,  priusquam  quicquam  contra  Dumnorigem 
conaretur,  cum  Divitiaco  conlocutus  est. 


CAESAR:  GALLIC  WAR ,  BOOK  /. 


13 


CHAP.  XX. 

1. 

1.  “Sci5,”  inquit  Divitiacus,  “ilia  esse  vera  nec 
quisquam  ex  e5  plus  quam  ego  doloris  capit.” 

2.  “Tamen  noli  quicquam  gravius  in  fratrem  statu- 
ere.” 

3.  “Quod  si  quid  el  a  te  gravius  acciderit,  vulgus 
mea  voluntate  factum  exlstimabit.” 

4.  Caesar  fratrem  precibus  DivitiacI  condonavit,  sed 
el  custodes  posuit. 

2. 

1.  Divitiacus  ea  quae  quisque  de  fratre  in  conventu 
dlxisset  esse  vera  sclvit.  2.  Nec  quisquam  ex  eo  plus 
quam  #pse  dolbris  cepit  quod  frater  suam  gratiam 
minuebat.  3.  Tamen  verebatur  ne,  si  quid  Caesar 
gravius  in  ilium  statuisset,  vulgus  sua  voluntate  factum 
exlstimaret.  4.  Ac  tantl  eius  apud  Caesarem  voluntas 
erat  ut  praeterita  condonaret,  et  custodes  modo  Dum- 
norigl  poneret. 


CHAP.  XXI. 

1. 

1.  Interim  Helvetil  sub  monte  circiter  mllia  passuum 
a  Caesaris  castrls  oct5  cbnsederant. 

2.  Itaque  Caesar  Labienum  qul  montem  in  circuitu 
ascenderet  mlsit. 

3.  Turn,  exploratoribus  praemissls,  ad  hostes  con- 
tendit. 

2. 

1.  Interim  Helvetil  sub  monte  circiter  mllia  passuum 
a  Caesaris  castrls  octo  consederant.  2.  Cum  montem 
facilem  in  circuitu  ascensum  habere  cognovisset,  Caesar 


i4  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION 

‘Labienum  qul  summum  iugum  montis  occuparet  mlsit. 
3.  Turn,  expldratoribus  et  equitatu  praemlsso,  ipse  in 
eandem  partem  contendit. 

CHAP.  XXII. 

1. 

1 .  Prlma  luce,  Considius  se  Gallica  arma  atque  Insig¬ 
nia  summo  in  monte  videre  exlstimavit. 

2.  Itaque  equo  admisso  accurrit  ut  Caesarem  certi- 
orem  faceret. 

3.  Multo  tamen  die  Caesar  c5gnovit  Labienum  mon- 
tem  tenere  ut  erat  el  praeceptum. 

4.  Helvetil  vero  de  Caesaris  adventu  n5n  c5gnove- 
rant,  atque  iter  qua  c5nsuerant  celeritate  faciebant. 

2. 

I.  Prlma  luce,  Considius  Gallicls  armls  atque  In slg- 
nibus,  quae  se  summo  in  monte  videre  arbitrabatur, 
perterritus,  equo  admiss5  accurrit  ut  Caesarem  certi- 
orem  faceret.  2.  Mult5  tamen  die  Caesar,  dum  suos 
in  acie  Instructos  retinet,  c5gn5vit  Labienum  montem 
tenere  ut  erat  el  praeceptum,  neque  Helvetios  cogno- 
visse  aut  ipslus  adventum  aut  LabienI,  atque  iter  qua 
consuessent  celeritate  facere. 

CHAP.  XXIII. 

l. 

1.  Postrldie  eius  die!,  Caesar  Bibracte  Ire  contendit 
ut  rel  frumentariae  prospiceret. 

2.  Atque  Helvetil,  quod  timore  perterritum  ilium 
iter  avertisse  exlstimarent,  eum  a  novissimo  agmine 
lacesslverunt. 


CAESAR:  GALLIC  WAR ,  BOOK  I. 


15 


2. 

I.  Cum  postridie  eius  diel  Caesar,  ut  rel  frumenta- 
riae  prospiceret,  iter  ab  Helvetils  avertisset,  illl,  seu 
quod  timore  perterritum  Caesarem  iter  avertisse  exlsti- 
marent,  —  eo  magis  quod  prldie  monte  a  Labieno  occu- 
pato  proelium  non  commlsisset,  —  slve  eo,  quod  eum 
re  frumentaria  intercludere  vellent,  eum  a  novissimo 
agmine  lacessiverunt. 

CHAP.  XXIV. 

1. 

1.  Caesar,  postquam  equitatum  impetum  hostium 
sustinere  iussit,  totum  exercitum  in  acie  Instruendum 
curavit. 

2.  Interim  Helvetil  phalangem  sub  prlma  Caesaris 
acie  fecerunt. 

3.  Id  hoc  audacius  fecerunt  quod  Caesaris  equitatum 
repulerant. 

2. 

1.  Caesar  statim  sarcinas  in  unum  locum  conferen- 
das  et  totum  exercitum  in  acie  su5  quamque  legionem 
in  loc5  instruendum  curavit.  2.  Interim  Helvetil, 
postquam  quid  Caesar  faceret  animadverterunt,  pha¬ 
langem  sub  prlma  Romanorum  acie  fecerunt,  eo  auda¬ 
cius  quod  equitatum,  qui  praemissus  erat  ut  primum 
impetum  suum  sustineret,  repulerant. 

chap.  xxv. 

1. 

1.  Romanis  erat  auxilio  quod  loco  superibre  erant. 

2.  Hostes  autem  se  non  satis  commode  defendere 
poterant,  quod  e5rum  scuta  pills  facile  transfigebantur. 


16  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION. 

3.  Tandem  ad  montem  qul  suberat  pedem  retulerunt. 

4.  Sed,  cum  Boi5s  et  Tulingos  auxilio  sibi  venire 
viderent,  proelium  redintegraverunt. 

2. 

i .  Omni  fugae  spe  sublata,  RSmanI  acriter  pugnave- 
runt,  et,  cum  in  loco  superiore  essent,  pllis  scuta  hos- 
tium  facile  transflgere  poterant.  2.  Hostibus  autem 
impediments  erat  quod  eorum  scuta  pills  conligabantur, 
quae,  cum  ea  transflxerant,  se  Inflectebant.  3.  Sed, 
cum  defessl  pedem  retulissent,  Boil  et  Tulingl,  ubi  eos 
se  recipere  vlderunt,  ils  auxilio  venerunt,  ac  proelium 
redintegratum  est. 

CHAP.  XXVI. 

1. 

1.  Cum  diu  atque  acriter  pugnatum  esset,  Romani 
Helvetios  ad  montem  repulerunt. 

2.  Sed  Boil  et  Tulingl  multa  nocte,  cum  Romani 
impedlmentls  castrlsque  potltl  essent,  in  fines  Lingonum 
profectl  sunt. 

3.  Caesar  sepeliendorum  occlsorum  causa  moratus 
est,  sed  ad  Lingonas  litteras  mlsit. 

4.  “  Nollte  BoiSs  et  Tulingos  frumentS  neve  alia  re 

iuvare.” 

5.  “  Si  eos  iuveritis,  vos  eodem  loco  qu5  Helvetios 
habebo.” 

2. 

1.  Ita  bipertlto  Romanis  pugnandum  erat.  2.  Sed, 
cum  diu  atque  acriter  pugnatum  esset,  Helvetios  ad 
montem  repulerunt;  et  cum  Boils  et  Tulingls,  qul  ad 


CAESAR:  GALLIC  WAR,  BOOK  L 


17 


impedimenta  et  carros  suos  se  contulerant,  pugnaverunt 
dum  et  impedlmentls  et  castrls  potltl  sunt.  3.  Oul 
superfuerunt  continenter  in  fines  Lingonum  ierunt. 
4.  Caesar,  dum  ut  occlsos  sepellret  moratur,  litteras 
ad  Lingonas  mlsit.  5.  “Nollte  Boios  et  Tulingos 
frumento  neve  alia  re  iuvare  ;  si  eos  iuveritis,  vos  eodem 
loco  quo  Helvetios  habebo.” 

CHAP.  XXVII. 

1. 

1.  Helvetil  iam  a  Caesare  suppliciter  pacem  petie- 
runt. 

2.  Sed  ille  ab  his  obsides  armaque  poposcit. 

3.  Et  noctu  circiter  hominum  mllia  VI  timore  sup- 
plicl  perterritl  e  castrls  fugerunt. 

2. 

i.  Legatl  ab  Helvetils  nunc  miss!  sunt  qui  flentes  a 
Caesare  pacem  petierunt.  2.  Sed  ea  nocte  circiter 
hominum  mllia  VI,  quod  arma  eorum  poposcerat,  slve 
supplicl  timore  perterritl  slve  spe  salutis  adduct!  fuge¬ 
runt. 


CHAP.  XXVIII. 

1. 

1 .  Caesar  litteras  mlsit,  ut  perfugae  ad  se  reduceren- 
tur  :  se  omnes  reliqubs  in  deditionem  accepturum,  si 
arma  tradidissent. 

2.  Helvetios  in  fines  suos  revertl  iussit  ne  GermanI 
eos  occuparent. 

3.  Atque  Allobrogibus  imperavit  ut  eos  frumento 
iuvarent. 


18  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION 

2. 

i.  Sed  Caesar  dixit  quorum  per  fines  Issent  hos  se 
in  hostium  numero  habiturum,  nisi  ad  se  omnes  qul  ad 
eos  fugissent  reducerent  :  omnibus  reliquls,  si  amici 
esse  vellent,  arma  esse  tradenda.  2.  Deinae,  ne  ulll 
fines  vacarent  qu5s  German!  occuparent,  Helvetios  in 
sedes  suas  revert!  iussit;  et  fructibus  amissls  Allobro- 
gibus  imperavit  ut  eos  frumento  atque  alia  re  iuvarent. 

CHAP.  XXIX. 

1. 

1 .  Ex  hostium  ratione,  post  proelium  reperta,  mllia 
CCCLXVIII  domo  exlsse  inventum  est. 

2.  Caesar  dlcit  milia  modo  C  et  X  redlsse. 

2. 

1.  Post  hoc  proelium  Romani  hostium  ratibnem 
nominatim  cbnfectam  repererunt.  2.  Quae  ratib  nu- 
merum  esse  capitum  eorum  qul  ad  id  bellum  profectl 
essent  ad  mllia  CCCLXVIII  docebat.  3.  Domum 
redlsse,  censu  habito,  Caesar  reperiebat  mllia  modo  C 
et  X. 


chap.  xxx. 

l. 

1.  Bello  Helvetiorum  confectb,  omnes  fere  clvitates 
Galliae  legatos  ad  Caesarem  gratulatum  mlserunt. 

2.  Dlxerunt  Helvetios  domos  rellquisse  eo  consilib, 
utl  totlus  Galliae  imperio  potlrentur. 

3.  Sed,  ne  quis  ea  quae  dlxissent  cbgnosceret,  peti- 
erunt  ut  sibi  secreto  concilium  habere  liceret. . 


CAES  A} ?:  GALLIC  WAR,  BOOK  I. 


19 


2. 

I.  Legati  totius  fere  Galliae,  bello  Helvetidrum  con- 
fecto,  Caesar!  gratulab^ntur  :  sibi  ilium  omnibus  gratum 
fecisse,  quod  Helvetios,  qu!  omnium  Galliae  clvitatum 
imperio  potlr!  voluissent,  vicisset.  2.  Voluntate  Cae^ 
saris  concilium  in  occulto  indlxerunt  ne  quis  ea  quae 
dlxissent  cdgndsceret. 

CHAP.  XXXI. 

1. 

1.  Haedu!  et  Sequan!  de  potentate  Galliae  inter  se 
multos  ann5s  contenderunt. 

2.  Tandem  Sequan!  Germanos  arcessiverunt,  qui 
Rhenum  transierunt  et  una  cum  Sequanis  Haeduds  fre- 
gerunt. 

3.  Unus  Divitiacus  recusavit  quo  minus  obsides 
daret,  et  Romam  ad  senatum.  profugit  auxilium  postu- 
latum. 

4.  Nam  Ariovistus,  rex  Germanorum,  optima  parte 
Galliae  occupata,  nunc  crudeliter  imperabat. 

5.  Atque  omnes  Gall!  verebantur  ne  aliae  sedes  sibi 
petendae  essent. 

6.  Ita  secreto  a  Caesare  petierunt  ut  se  ab  Ariovist! 
crudelitate  defenderet. 

2. 

1.  Galliae  alterius  factionis  Haedu!,  alterius  Avern! 
prmcipatum  tenebant.  2.  Postquam  hae  duae  facti- 
ones  de  potentatu  inter  se  multos  annos  contenderunt, 
Avern!  Sequamque  Germanos  arcessiverunt.  3.  Qu! 
cum  venissent  atque  Haedu!  fracti  essent,  Sequan! 
Haeduos  victos  se  iureiurando  obstringere  coegerunt 


20  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION 

sese  perpetuo  sub  illorum  dicione  futuros.  4.  Unus 
Divitiacus  iurare  recusavit  et  Romam  ad  senatum  pro- 
fugit  auxilium  postulatum.  5.  Ariovistus  autem,  rex 
Germanorum,  postquam  in  Gallia  consedit,  multbs  Se- 
quanos  vlctores  etiam  ex  optima  parte  agrorum  expulit 
et  crudeliter  imperabat.  6.  Et  nunc  omnes  Galll  vere- 
bantur  ne  e  sedibus  suls  sibi  emigrandum  esset,  nisi 
Caesar  exercitu  suo  deterreret  ne  maior  multitudo  Ger- 
mandrum  Rhenum  translret. 

CHAP.  XXXII. 

1. 

1.  Sequanl,  qul  intra  fines  suds  Ariovistum  recepis* 
sent,  idem  quod  reliqul  querl  non  potuerunt. 

2.  Itaque  illls  crudelitas  eius  erat  perferenda,  neque 
enim  erat  ulla  fugae  facultas. 


2. 

1.  Sequanl,  quorum  fortuna  gravissima  erat,  tamen 
idem  quod  reliqul  querl  non  audebant,  propterea  quod 
ipsl  intra  fines  suds  Ariovistum  recepissent.  2.  Itaque 
illls  nunc  crudelitas  AriovistI  perferenda  erat,  reliquis 
verb  fugae  facultas  dabatur. 

CHAP.  XXXIII. 

1. 

1.  His  rebus  cognitls  Caesar  pollicitus  est  sibi  earn 
rem  curae  futuram. 

2.  Multae  res  erant  quare  Germanos  in  Galliam 
venire  nollet. 


CAESAR :  GALLIC  WAR,  BOOK  I 


21 


3.  Ipse  autem  Ariovistus  sibi  n5n  temperaverat  quin 
magnam  adrogantiam  sumeret. 

4.  Hoc  esse  ferendum  Caesar  non  putavit. 


2. 

1.  His  rebus  cognitls  Caesar  sibi  concilium  dlmitten- 
dum  et  causam  amlcorum,  qul  in  servitudine  a  Germa- 
nls  tenerentur,  suscipiendam  putavit.  2.  Praesertim 
cum  German!  fen  ac  barbarl  consuescebant  Rhenum 
transire.  3.  Ipse  autem  Ariovistus  sibi  n5n  tempera¬ 
verat,  quin,  cum  obsides  ab  Haeduls  recepisset,  magnam 
adrogantiam  sumeret. 

CHAP.  XXXIV. 

1. 

1.  Itaque  Caesar!  placuit  cum  AriovistS  conloqul. 

2.  Ariovistus  autem  in  conloquium  venire  neque  vole- 
bat  neque  audebat. 

3.  Atque  eo  magis  quod  in  Gallia  neque  Caesar! 
neque  omnlno  populo  R5mano  quicquam  negotl  esse 
putavit. 

2. 

1.  At,  cum  Caesar  petlsset  ut  sibi  cum  Ariovistd 
conloqul  liceret,  ille  adroganter  respondit.  2.  ‘Si  quid 
mihi  a  te  opus  esset,  ego  ad  te  venissem  ;  si  quid  tu 
me  vis,  te  ad  me  venire  oportet.  3.  Neque  autem  tibi 
quicquam  in  mea  Gallia,  quam  bello  vlcl,  neque  omnlno 
populo  Romano  negotl  est.’ 


22  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION. 

CHAP.  XXXV. 

1. 

1.  Ariovistus  cum  Caesare  de  commOnl  re  invltatus 
gravabatur  conloqul. 

2.  Qua  re  haec  Caesar  ab  eo  postulavit. 

3.  ‘Noll  ullam  multitudinem  Germanorum  amplius 
trans  Rhenum  traducere.’ 

4.  ‘  Redde  obsides  quos  ab  Haeduls  habes,et  noli  els 
neve  socils  eorum  bellum  Inferre.’ 

5.  ‘  Si  id  ita  feceris,  mihi  populoque  Romano  per- 
petua  amlcitia  tecum  erit.’ 

2. 

1.  Cum  Ariovistus  cum  Caesare  conloqul  nollet,  ab 
hoc  ille  postulavit  ut  deterreret  ne  maior  multitudo 
Germandrum  Rhenum  translret,  neve  impedlret  quin 
SequanI  obsides,  quos  ab  Haeduls  iniuria  accepissent, 
redderent  :  si  non  impetrasset,  sese  Germanls  pro 
Haeduls  bellum  inlaturum. 

CHAP.  XXXVI. 

1. 

1.  Ad  postulata  Caesaris  Ariovistus  Insolenter  re¬ 
sponds. 

2.  Populus  Romanus  els  quos  vlcit,  quern  ad  mo- 
dum  vult,  imperat. 

3.  Qua  re  illos  non  oportet  praescrlbere  quern  ad 
modum  Haeduls,  qul  mihi  iure  belli  stlpendiaril  sunt, 
imperem. 

4.  Quod  si  noblscum  congressus  eris,  intelleges  quid 
German!  virtute  possint. 


CAESAR:  GALLIC  WAR ,  BOOK  I. 


23 


2. 

I.  Ad  postulata  Caesaris  Ariovistus  Insolenter  re- 
spondit :  se  Haeduls,  qul  sibi  iure  belli  stlpendiaril 
essent,  ad  suum  arbitrium  imperare;  Caesarem  non 
oportere  praescrlbere  quem  ad  modufti  ils,  qu5s  Ger¬ 
man!  proelia  superassent,  imperaret.  2.  Quod  si  armls 
cum  Germanls  congressus  esset,  se  suo  cum  perlculo 
contenturum. 

CHAP.  XXXVII. 

1. 

1.  Interea  Caesar  Harudes  Germanos  fines  Haeduo- 
rum  popularl  cognovit. 

2.  SuevI  autem,  qui  nuper  ad  Rhenum  consederant, 
flumen  transire  conabantur  ut  cum  Ariovisto  sese  con- 
iungerent. 

3.  Neque  his  novis  manibus  facile  resist!  poterat. 

4.  Qua  re  Caesar  ad  eos  quam  celerrime  posset  sibi 
contendendum  exlstimabat. 

2. 

i.  Interea  enuntiatum  est  Harudes  Germands  agros 
Haeduorum  popularl  et  Suevds  Rhenum  prope  fines 
Treverorum  transire  conarl.  2.  Itaque  Caesar  ad 
eos  quam  celerrime  contendit,  quod  intellexit,  si  haec 
novae  manus  flumen  translssent,  veteres  copias  Ario- 

vistl  cum  els  sese  coniuncturas  esse  neque  his  facile 
resistl  posse. 

CHAP.  XXXVIII. 

1. 

1.  Vesontio,  magnum  cppidum  Sequanorum,  flu- 
mine  et  monte  magna  altitudine  cinctus  est, 


24  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION. 

2.  Praeterea  earum  rerum  quae  ad  bellum  usul  erant 
summam  facultatem  habebat. 

3.  Itaque,  hoc  oppidum  ne  Ariovistus  occuparet, 
Caesar  magnopere  praecavit. 

4.  Namque  verebatur  ne,  si  id  ita  fecisset,  bellum 

duceretur. 

2. 

1.  Vesontionem,  magnum  oppidum  Sequanorum  ne 
Ariovistus  occuparet,  Caesar  magnopere  praecavit.  2. 
Namque  verebatur  ne,  si  magna  facultas  earum  rerum 
quae  ad  bellum  usul  erant,  quam  id  oppidum  habebat, 
in  eius  potestatem  venisset,  bellum  duceretur,  eo  magis 
quod  oppidum  flumine  et  monte  magna  altitudine  cinc- 
tum  est. 


CHAP.  XXXIX. 

1. 

1.  Paucos  dies  ad  Vesonti5nem  frumentandl  causa 
Caesar!  morandum  erat. 

2.  Dum  mllites  magnitudinem  corporum  et  virtutem 
Germandrum  praedicant,  animl  mllitum  magnopere 
perturbabantur. 

3.  Nonnulll  etiam  petierunt  ut  sibi  domum  redlre 
liceret  ;  alii  fatum  suum  querebantur  et  testamenta 
obslgnabant. 

4.  At,  ne  hostem  timere  viderentur,  alius  aliam 
causam  intulit. 

2. 

i .  Mercatores,  a  quibus  rem  frumentariam  ad  Veson¬ 
tionem  Caesar  emebat,  tanta  magnitudine  corporum 
Germanos  esse  praedicabant  ut  ne  aciem  quidem  ocu- 


CAESAR:  GALLIC  WAR ,  BOOK  /. 


25 


l5rum  ferre  potuissent.  2.  Quae  voces  animos  mili- 
tum  ita  perturbaverunt  ut  nonnulll  etiam  peterent  ut 
sibi  domum  redire  liceret.  3.  Dum  alii  fatum  suum 
queruntur  et  testamenta  obslgnant,  omnes  paulatim 
perturbabantur.  4.  Alii  aliud  timere  se  dicebant. 

CHAP.  XL. 

1. 

1.  Caesar,  cum  perturbati5nem  mllitum  animadver- 
tisset,  vehementer  centuriones  accusavit. 

2.  *  Mihi  quidem  persuadetur  Ariovistum  n5blscum 
congredl  neque  velle  neque  audere.’ 

3.  ‘Quod  si,  furore  atque  amentia  im pulsus,  bellum 
intulerit,  quid  tandem  vereaminl  ?  ’ 

4.  Si  in  vobls  est  constantia,  hunc  exercitum  facile 
vincetis  neque  minorem  laudem  quam  maiores  vestri 
merebimini,  qul  servllem  tumultum  sedaverunt. 

5.  ‘Ne  adverso  proelio  Gallorum  perterritl  sltis, 
namque  Ariovistus  qua  ratione  ill5s  vicit  hac  nostrum 
exercitum  capere  non  potest.’ 

6.  Sed,  ut  quam  prlmum  intellegere  possim  utrum 
angusta  itinera  an  hostem  timeatis,  castra  moverl  iu- 
bebo.’ 

2. 

1 .  At  Caesarl  persuasum  est  Ariovistum  secum  armls 
congredl  non  audere.  2.  Etiam  centuriones  incusavit 
quod,  cum  ipse  exercitul  praeesset,  hostem  verendum 
sibi  esse  putarent.  3.  Cohortatus  est  ne  minus  fortes 
essent  quam  maiores  qul  servllem  tumultum  sedassent ; 
neve  adverso  proelio  Gallorum  commoverentur  :  si 
haberent  in  se  cdnstantiam,  Ariovistum,  qua  ratione 
illos,  cum  de  pugna  desperarent,  superasset,  hac  ipslus 


26  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION. 

exercitum  capere  non  posse.  4*  Sed,  ut  intellegere 
posset  utrum  milites,  cum  iussisset,  slgna  ferrent  an 
propter  timdrem  dubitarent,  castra  mover!  iussurum. 

CHAP.  XLI. 

1. 

1.  Caesar  sua  dratidne  de  decima  legione  optimum 
iudicium  fecerat. 

2.  Ac  reliquae  legiones  iam  Caesar!  satisfecerunt 
quod  verer!  visae  essent. 

3.  Hac  satisfactidne  Caesar!  pudorem  atque  officium 
non  solum  decimae  legionis  sed  etiam  suum  esse  osten- 
derunt. 

2. 

1.  Hac  oratione  Caesaris  habita,  qua  de  decima  legi- 
one  optimum  iudicium  fecisset,  reliquae  legiones  Cae¬ 
sar!  cupiditatem  bell!  gerend!  non  minus  suam  quam 
decimae  legionis  esse  persuadere  volebant.  2.  Ita  ei 
satisfecerunt  quod  de  ipsius  iudicio  desperare  vis!  essent. 
3.  Eorum  satisfactidne  accepta  iterum  ad  Ariovistum 
eo  itinere,  quod  Divitiacus  exquisiverat,  profectus  est. 


CHAP.  XLII. 

l. 

1.  Ariovistus  Caesarem  accedere  cognovit,  ac  iam 
petebat  ut  sibi  cum  eo  sine  ullo  pedite  conloqui  liceret. 

2.  Sed,  ne  quid  esset  pericul!,  Caesar  equitatum,  cu! 
confidere  posset,  s!  quid  opus  esset,  secum  habere  vole- 
bat. 

3.  Itaque  decimam  legionem  in  equos,  quos  Gallis 
detraxit,  imposuit,  ut  nullum  insidiarum  periculum  esset. 


CAESAR:  GALLIC  WAR,  BOOK  L 


27 


2. 

i.  Ariovistus,  cum  Caesarem  accedere  cognovisset, 
iam  ultro  pollicitus  est  se  in  conloquium  venturum,  si 
suum  utrlque  equitatum  sine  ullo  pedite  alterius  volun- 
tate  adducere  liceret,  ne  quod  perlculum  esset  Insidi- 
arum.  2.  Itaque  Caesar,  quod  equitatum,  cul  quam 
maxime  conflderet,  si  quid  opus  esset,  secum  habere 
volebat,  equls  Gallls  detractls,  eo  mllites  decimae  legi- 
onis  imposuit,  ut  nullum  perlculum  esset. 

CHAP.  XLIII. 

1. 

1.  In  conloquio  Caesar  prlmum  sua  multa  popullque 
Romani  in  Ariovistum  beneficia  commemoravit. 

2.  Deinde  docebat  Haeduos,  qul  popull  Romani  amici 
essent,  prlncipatum  Galliae  habuisse,  priusquam  Ario¬ 
vistus  Rhenum  translsset. 

3.  Qua  re  quod  socil  popull  Romani  ante  habuisset, 
id  ils  eripl.se  pat!  non  posse. 

2. 

1.  Caesaris  fuit  cbnsuetudo  ut  hostes  aequitatem 
postulatorum  perspicere  vellet.  2.  Quod  verb  postu- 
laverat,  id  neglegere  neminem  passus  est.  3.  Itaque 
in  conloquio,  priusquam  ab  Ariovistb  postulasset  ne 
quos  amplius  Germanbrum  trans  Rhenum  traduceret, 
docebat  quam  ample  el  sub  senatusque  beneficio  munera 
tributa  essent.  4.  Putavit  etiam  Haeduos,  qul  popull 
Romani  amici  fuissent,  prius  etiam  quam  GermanI  eo 
venissent,  causam  nunc  ipslus  amlcitiae  postulandae 
iustam  habere. 


28  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION 


CHAP.  XLIV. 

1. 

1 .  Ariovistus  ad  postulata  Caesaris  respondit  venisse 
in  Galliam  se  non  prius  quam  arcessltum. 

2.  Etiam  questus  est  quod  amlcitia  popull  Romani, 
quam  sul  muniendl  causa  petlsset,  sibi  detriments 
esset. 

3.  Atque  hanc  amlcitiam  recusare  volebat,  nisi  in 
suo  iure  simulata  amlcitia  se  interpellare  destitissent. 

4.  Praeterea,  si  Caesarem  proeliS  interfecisset,  gra- 
tiam  prlncipum  popull  Romani  se  redempturum  arbi- 
trabatur. 

2. 

1.  Ariovistus  amlcitiam  popull  Romani  petierat  quod 
earn  sibi  ornaments  et  praesidio  futuram  putaret.  2. 
Sed,  cum  per  eos  stlpendium  remittl  videret,  et  Cae¬ 
sarem  recusare  ne  ipse  GermanSs  in  Galliam  traduceret, 
huius  amlcitiam  recusavit  :  se  non  prius  in  Galliam 
GermanSs  traduxisse  quam  a  se  ut  eS  venlret  petlssent. 
3.  Ob  earn  rem  ilium  inlquissimum  esse  quod  in  suas 
possessiSnes  simulata  amlcitia  venisset,  et,  nisi  in  suS 
iure  se  interpellare  destitisset,  sese  ilium  prS  amlcS 
habere  nSn  posse. 


CHAP.  XLV. 

l. 

1.  Caesar  suam  potius  esse  quam  AriovistI  Galliam 
putavit,  atque  ilium  esse  eum  qul  inuste  faceret. 

2.  Itaque  postulatls  nSn  destitit,  quod  libera  esse 
deberet  Gallia,  quam  senatus  RSmanus  suls  legibus 
utl  voluisset. 


CAESAR :  GALLIC  WAR ,  BOOK  I. 


29 


2. 

I .  Caesar  postulates  non  destitit,  quod  Galliam  bello 
vlctam  potius  esse  suam  quam  AriovistI  iudicaret.  2. 
Quod  si  alteruter  iniuste  faceret,  ilium  esse  Ariovistum, 
quod  Galliam,  cui  populus  Romanus  stipendium  n5n 
imposuisset,  Ariovistd  stipendiariam  esse  n5n  oporteret. 


CHAP.  XLVI. 

1. 

1 .  Interim  equites  Ariovisti  lapidibus  telisque  impe- 

tum  in  Caesaris  milites  fecerunt. 

2.  Quae  res  alacritatem  pugnandi  magnam  totl  exer- 

citui  iniecit. 

^  At  Caesar,  ne  quis  diceret  se  in  conloquio  impe- 
tum  in  hostes  fecisse,  suos  proelio  abstinebat. . 

4.  Nec  quisquam  ullum  omnlno  telum  in  hostes 

reiecit. 

2. 

1  Dum  Caesar  atque  Ariovistus  inter  se  conloquun- 
tur,  equites  Ariovisti  lapides  telaque  in  Caesaris  milites 
coniciebant,  eaque  res  conloquium  diremit.  2.  Sed,  ne 
quis  diceret  Caesarem  proelium  commisisse,  nemo  ullum 
telum  reiecit,  nec  quisquam  ullum  omnino  impetum  in 
hostes  fecit,  cum  adrogantia  Ariovisti  maius  studium 
pugnandi  exercitui  iniecisset. 


CHAP.  XLVII. 

1. 

1.  Bidud  post  Ariovistus  eas  res,  de  quibus  agere 
coeperant,  perficere  voluit. 


30  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION. 

2.  Sed  Caesar  iterum  hulc  neque  se  neque  legatum 
e  suls  obicere  ausus  est. 

3.  Namque  Ariovistus,  vir  summa  adrogantia  atque 
audacia,  retineri  non  poterat  quin  dolo  uteretur. 

4.  Etiam  Procillum  et  Metium,  quos  ad  eum  nuntios 
Caesar  mlserat,  pro  speculatoribus  habebat. 

2. 

1.  EtsI  eae  res,  de  quibus  biduo  ante  agere  coepe- 
rant,  nbn  perfectae  sunt,  tamen  Caesar  iterum  conlo- 
quium  constituere  nolebat.  2.  Atque  eo  magis,  quod 
Ariovistum  tanta  adrogantia  et  dolo  esse  putavit  ut  non 
el  minime  confider^  posset.  3.  Quae  diffldentia  fuit 
iustissima,  namque  etiam  nuntios,  qu5s  ad  eum  postea 
Caesar  mlsit,  prd  speculatoribus  habebat  atque  eos 
conantes  dlcere  prohibuit. 

CHAP.  XLVIII. 

1. 

1.  Caesar  iam  suas  copias  Instruxit  ut  Ariovistd 
pugnandl  potestas  esset. 

2.  Ariovistus  autem  commeatu  sine  ullo  proelio 
Caesarem  intercludere  volebat. 

3.  In  proelils  equestribus  cum  singulis  equitibus 
singull  pedites  versabantur. 

2. 

1.  Postquam  Ariovistus  castra  promovit,  Caesar 
suas  copias  Instruxit  ut  el  potestatem  pugnandl  daret. 
2.  Ariovistus  autem  tutius  esse  arbitrabatur  commeatu 
equestrl  proelio  Caesarem  intercludere.  3.  In  equestri¬ 
bus  proelils  German!  singulos  pedites  deligebant,  qul, 
si  qul  vulneratus  erat,  concurrebant. 


CAESAR:  GALLIC  WAR ,  BOOK  I. 


31 


CHAP.  XLIX. 

1. 

1.  Caesar  se  diutius  commeatu  prohiberl  intellexit. 

2.  Itaque  castra  minus  mille  passus  ultra  Germanos 

munivit. 

3.  Dum  castra  muniuntur,  prlma  et  secunda  acies 
hostem  propulsabat. 

2. 

1.  Ubi  Caesar  se  diutius  commeatu  prohiberl  intel¬ 
lexit,  ultra  Germanos  minus  mille  passus  castra  munlre 
coepit.  2.  Interea  prlmam  et  secundam  aciem  Instruc- 
tam  habuit  ut  Germanos  propulsaret,  qul  tertiam  aciem 
munltione  prohibere  conarentur. 

CHAP.  L. 

1. 

j  Proximb  die  hostes  n5n  pugnabant,  etsl  ils  potes- 
tatem  Caesar  dedit. 

2.  Itaque  Caesar  nesciebat  utrum  Ariovistus  proelio 
contendere  vellet  necne. 

3.  Sed  matresfamiliae  vaticinationibus  declaraverant 
Germanls  ante  novam  lunam  n5n  esse  contendendum. 

2. 

i.  Quoniam  hostes,  cum  els  potestatem  pugnandl 
Caesar  fecisset,  n5n  prbdlssent,  nesciit  utrum  Ariovis¬ 
tus  proximb  die  proelio  contenderet  necne.  2.  Sed 
captlvl  quldam  eum  certiorem  fecerunt  Ariovistum  non 
ante  novam  lunam  contenturum  esse,  matresfamiliae 
enim  non  esse  fas,  eum  ita  facere,  declarasse. 


32 


KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION . 


CHAP.  LI. 

1. 

1.  Postrldie  eius  die!  Caesar,  ad  speciem  alarils  usus, 
mllites  legidnarios  usque  ad  castra  hostium  duxit. 

2.  Ac  demum  ill!  necessario  generatim  in  proelium 
profectl  sunt,  quod  nulla  spes  in  fuga  relinquebatur. 

2. 

I .  Postrldie  eius  die!  Caesar,  cum  alarios  inconspectu 
hostium  ad  speciem  constituisset,  ipse  triplicem  aciem 
legionariorum  usque  ad  castra  hostium  duxit.  2.  Et, 
cum  demum  necessari5  hostes  generatim  in  proelium 
proficiscerentur,  mulieres  flentes  viros  impl5rabant  ut 
se  in  servitutem  tradl  prohiberent. 

CHAP.  LII. 

1. 

1.  Caesar  singulis  legionibus  singulos  legatos  prae- 
fecit,  et  proelium  committere  iussit. 

2.  Cum  legatos  testes  suae  quisque  virtutis  haberet, 
Romani  acriter  pugnaverunt. 

3.  Etiam  in  phalangas  hostium  Insiluerunt,  et,  scutls 
revulsls,  cominus  pugnaverunt. 

2. 

I.  Postquam  Caesar  singulis  legionibus  singulos 
legatos  praefecit,  testes  suae  quisque  virtutis  legatum 
Romanus,  mulieres  Germanus,  habebat,  et  duo  exer- 
citus  acriter  concurrerunt.  2.  Cum  German!  suam 
phalangem  fecissent  ut  impetum  exciperent,  Romani 


CAESAR:  GALLIC  WAR,  BOOK  I. 


33 


in  phalangas  hostium  Insiliebant  et  desuper  vulnera- 
bant.  3.  Ita  sinistrum  cornu  hostium  pulsum  est  et 
dextrum  cornu  quae  repelleret  tertiam  aciem  Crassus 
mlsit. 


CHAP.  LI  1 1. 

1. 

1.  Romani  non  prius  acriter  pugnare  destiterunt, 
quam  hostes  repulerant. 

2.  Ariovistus  profugit  ;  Caesar  autem  persequens 
in  custodes,  qul  Procillum  suum  familiarem  trahebant, 
incidit. 

3.  Nec  quicquam  salute  sui  familiaris  Caesarl  plus 
voluptatis  attulit. 

4.  Nam  nesciebat  utrurn  sui  nuntil  necatl  essent  an 
in  aliud  tempus  reservatl  essent. 

2. 

1.  Postquam  acriter  pugnatum  est,  German!  in  fugam 
conversl  sunt,  et  equites  R5manl  non  prius  InsequI 
destiterunt  quam  hos  fere  omnes  interfecerant.  2. 
Neque  fuga  AriovistI  de  Caesaris  gratulatione  quic¬ 
quam  dlminuit,  quod  Procillus  et  Metius,  quds  ante 
proelium  Ariovistus  in  catenas  coniecerat,  el  restitutl 
sunt.  3.  Ac  difficile  dlctu  est  utrum  vlctdria  ipsa, 
quae  quidem  bellum  confecit,  an  salus  nuntiorum  Cae¬ 
sarl  maidrem  voluptatem  attulerit. 


BOOK  SECOND. 


CHAP.  I. 

i.  Caesar  in  citeriorem  Galliam  venit.  2.  Atque 
omnes  Gall!  verebantur  ne  ad  eos  exercitum  adduceret. 
3.  Belgae,  quae  tertia  erat  Galliae  pars,  contra  popu- 
lum  R5manum  coniurabant.  4.  In  Gallia  potentiores 
vulgo  regna  occupabant. 

CHAP.  II. 

1.  Caesar,  cum  duas  legidnes  novas  conscrlpsisset, 
Pedium  legatum  in  interiorem  Galliam  mlsit.  2.  Bel¬ 
gae,  qul  flnitim!  Senonibus  erant,  manus  in  unum  locum 
cogebant.  3.  Caesar,  de  his  rebus  certior  factus,  ad 
eos  cum  exercitu  profectus  est.  4.  Neque  dubitavit 
quin  in  fines  Belgarum  venlret. 

CHAP.  III. 

1.  Eo  Caesar  diebus  circiter  qulndecim  pervenit,  et 
Gallos  contra  se  coniurasse  repperit.  2.  RemI  se  in 
fidem  Caesaris  permlserunt,  neque  se  cum  Belgls  c5n- 
senserunt.  3.  Sed  ne  flnitimbs  quidem  consanguine- 
osque  su5s  deterrere  potuerant  quin  Belgas  iuvarent. 

CHAP.  IV. 

1.  Belgae  antlquitus  in  Gallia  consederunt.  2.  Cae¬ 
sar  dixit  Belgas,  qul  antlquitus  in  Gallia  consedissent, 
magnos  sibi  splritus  sumere.  3.  Quae  clvitates  inter 
Belgas  plurimum  virtute  et  hominum  numero  valebant  ? 


CAESAR :  GALLIC  WAR,  BOOK  II. 


35 


4.  Ab  Haeduls,  qui  amici  popull  Romani  erant,  Caesar 
cognovit  quae  clvitates  plurimum  valerent.  5.  Bello- 
vacl,  qui  inter  Belgas  plurimum  valebant,  totlus  belli 
imperium  sibi  postulaverunt. 

CHAP.  v. 

1 .  Caesaris  interfuit  copias  Belgarum  in  unum  locum 
non  cogl.  2.  Itaque,  Divitiacum  cohortatus,  docet 
quo  modo  copiae  Belgarum  distinerl  possint.  3.  Sed 
Belgae,  cdpils  in  unum  locum  coactls,  iam  ad  Caesarem 
profectl  erant.  4.  Turn  Caesar,  cum  omnes  Belgarum 
copias  ad  se  maturare  cognovisset,  exercitum  Axonam 
traduxit.  5.  Hoc  factd  castra  ibi  posuit. 

1 

CHAP.  VI. 

i.  Belgae,  cum  Bibractem  magno  impetu  oppugna- 
vissent,  facile  murum  defensoribus  nudaverunt.  2. 
Tantam  enim  multitudinem  totls  moenibus  circumie- 
cerunt  ut  omnes,  qui  in  muro  constiterant,  depulsl  sint. 
3.  Tamen  Iccius,  qui  oppido  praefuit,  verebatur  ut  diu- 
tius  sustinere  possent.  4.  Itaque  nuntius  celeriter  ad 
Caesarem  missus  est  :  se  aegerrime  oppugnationem 
sustentare. 

CHAP.  VII. 

1.  Sagittaril  et  funditores  a  Caesare  subsidio  Remls 
missl  sunt.  2.  Hos  ad  oppidum  duxerunt  il-  quibus 
nuntils  Iccius  usus  est.  3.  Quorum  adventu  hostes 
flnem  oppidl  oppugnandl  fecerunt.  4.  Et,  vlcls  Re- 
morum  incensls,  ad  castra  Caesaris  contenderunt,  quae 
circiter  mllia  passuum  octo  aberant. 


36  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION. 

CHAP.  VIII. 

I.  Caesar  paulisper  propter  hostium  eximiam  oplni- 
onem  virtutis  proelio  supersedit.  2.  Paucls  diebus 
tamen  equestribus  proelils  suds  virtute  non  esse  Inferi- 
ores  intellexit.  3.  Erat  collis  qu!  tantum  loci  patebat 
ut  ad  aciem  Instruendam  natura  idoneus  esset.  4.  Ibi 
aciem  Instruxit,  ab  utroque  latere  eius  collis  fossa  ob- 
ducta  ne  su!  circumvenlrentur. 

CHAP.  IX. 

1.  Caesar  suds,  si  hostes  paludem  translrent,  ut  ad- 
grederentur  paratos  in  armls  habebat.  2.  Cum  neutrl 
adgredl  auderent,  hostes  copias  suas  ad  flumen  reduxe- 
runt.  3.  Pons,  qul  in  eo  flumine  erat,  magno  Caesarl 
usul  fuit.  4.  Hunc  Belgae  interscindere  volebant,  ut 
Caesar  commeatu  prohiberetur. 

CHAP.  x. 

1.  Caesar,  cum  de  hostium  consilid  certior  factus 
esset,  celeriter  suas  copias  pontem  traduxit.  2.  At- 
que  hostes  flumen  transire  conantes  adgressus,  tantum 
numerum  occldit  ut  reliqul  desperarent.  3.  Cum  res 
frumentaria  iam  deficeret,  constituerunt  optimum  esse 
in  suls  flnibus  decertare  et  domesticls  copils  utl.  4. 
Neque  Bellovacls  persuaderl  ut  diutius  morarentur  po- 
terat,  quod  Divitiacus  flnibus  eorum  adpropinquabat. 

CHAP.  XI. 

1.  Adeo  sibi  quisque  prlmum  itineris  locum  petere 
properavit,  ut  exercitus  magno  cum  strepitu  castrls 
egrederetur.  2.  Caesar,  cum  hostes  discedere  cognd- 


CAESAR :  GALLIC  WAR ,  BOOK  II. 


37 


visset,  equitatum,  qui  eos  prosequeretur,  praemlsit.  3. 
Cum  hi  novissimos  adorlrentur  magnamque  multitu- 
dinem  eorum  conclderent,  reliqul  fortiter  impetum  sus- 
tinuerunt.  4.  Sed  priores,  exaudlto  clamore,  quod 
nullo  imperia  continebantur,  fugere  coeperunt. 

CHAP.  XII. 

1.  Cum  etiam  hostes  fugerent,  Caesar  ad  Noviodu- 
num  contendit.  2.  Et,  priusquam  Suessianes  ad  oppi- 
dum  venerunt,  omnia  quae  ad  oppugnandum  usul  erant, 
comparaverat.  3.  Ill!,  cum  proxima  nocte  convenissent 
vldissentque  aggerem  et  turres,  permatl  sunt.  4*  Itaque 
celeriter  legatas  de  deditiane  mlserunt  priusquam  oppi- 
dum  expugnaretur. 

CHAP.  XIII. 

1.  Caesar  prlmas  clvitatis  obsides  accepit,  neque 
multitudinem  interfecit.  2.  Turn  ad  fines  Bellovaca- 
rum  profectus  est,  qui,  cum  Caesarem  venire  cagnbvis- 
sent,  se  in  oppidum  Bratuspantium  contulerunt.  3. 
Priusquam  ad  oppidum  accesserat,  maiares  natu  ex  op- 
pida  egress!  clvitatem  in  fidem  eius  permlserunt  neque 
armls  contenderunt.  4.  Item  puerl  mulieresque  ex 
mura  passls  manibus  pacem  a  Caesare  petierunt. 

CHAP.  XIV. 

1.  BellovacI  ab  suls  prlncipibus  impulsl  erant  ut 
popula  Ramana  bellum  Inferrent.  2.  Qui  huius  cansill 
prlncipes  erant,  magnam  calamitatem  clvitatl  intulerunt. 
3.  Divitiacus  Caesarl  dixit  eas  qui  huius  cansill  prlnci¬ 
pes  essent,  magnam  calamitatem  clvitatl  intulisse.  4. 
Prlncipes  intellexerunt  quantam  calamitatem  clvitatl 


38  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION. 

intulissent,  itaque  in  Britanniam  profugerunt.  5.  Et 
Caesar  sua  dementia  in  Bellovacos  usus  est. 

CHAP.  XV. 

1.  Petente  Divitiaco,  qul  magna  inter  Haeduos  aucto- 
ritate  erat,  Caesar  Bellovacos  conservavit.  2.  A  qui- 
bus  cum  obsides  recepisset,  iter  per  fines  Ambianorum 
sine  proelio  fecit.  3.  Sed  Nervi!  homines  erant  magnae 
virtutis,  quod  mercatores  vlnum  Inferre  aut  reliqua  quae 
virtutem  remitterent  n5n  patiebantur.  4.  Hi  increpi- 
tabant  reliqubs  Belgas  qul  se  Caesarl  dedidissent,  et 
obsides  mittere  recusaverunt. 

CHAP.  XVI. 

1.  Caesar  iam  a  Sabi  flumine  non  amplius  mllia 
passuum  decern  aberat.  2.  Trans  id  flumen  Nervil  et 
flnitiml  eorum,  quibus  persuasum  erat  ut  se  cum  ils 
coniungerent,  adventum  Caesaris  exspectabant.  3. 
Interim  pueros  mulieresque  in  eum  locum  coniecerant 
qu5  exercitui  aditus  n5n  erat. 

CHAP.  XVII. 

I .  Quldam  ex  Belgls  Caesarem  secutl  sunt  ut  consue- 
tudinem  itineris  eius  perspicerent.  2.  Cum  inter  legi- 
ones  magnus  numerus  impedlmentorum  intercederet, 
singulas  legibnes  se  sine  ullo  negotio  adorlre  posse 
exlstimabant.  3.  Et  sepes,  quas  maiores  fecissent, 
exercitum  Caesaris  impedlturas  esse  arbitrabatur.  4. 
Namque  antlquitus  Nervil  arbores  inclderant  atque 
Inflexerant  ne  flnitimorum  equitatus  praedandl  causa 
ad  eos  venire  posset. 


CAESAR:  GALLIC  WAR ,  BOOK  II. 


39 


CHAP.  XVIII. 

I.  Caesar  in  colie  qul  non  longe  a  flumine  Sab! 
aberat,  consederat.  2.  Nervil  silvestrem  collem  trans 
flumen  delegerant,  secundum  quod  paucas  stationes 
equitum  disposuerant. 


CHAP.  XIX. 

i.  Caesar  nunc  impedlnlenta  legionesque  aliter  conlo- 
cavit  ac  Nervil  exlstimabant.  2.  Equites,  qu!  prae- 
missl  erant,  proelium  commlserunt,  sed  hostes  in  silvas 
cedentes  InsequI  non  audebant.  3.  Cum  prlmae  sex 
legiones  castra  mumrent,  hostes,  ubi  prlma  impedi¬ 
menta  vlderunt,  rursus  impetum  in  equites  fecerunt. 
4.  Hi  facile  puls!  sunt,  et,  flumen  transgress!,  incredi- 
bili  celeritate  adverso  colle  ad  Caesaris  castra  contende- 
runt. 

CHAP.  XX. 

1.  Successus  hostium  erat  tarn  celer  ut  Caesar  omnia, 
quae  erant  agenda,  agere  non  posset.  2.  Erant  el  ab 
opere  revocandl  mllites,  acies  Instruenda,  multa  slgna 
danda.  3.  Sed  Caesar!  erat  subsidio,  quod  mllites 
superioribus  proelils  exercitatl  erant.  4-  Atque  sin- 
gull  legatl  singulis  legionibus  quae  videbantur  praescrl- 
bebant. 

CHAP.  XXI. 

1.  Caesar  in  m^litibus  suls  cohortandls  non  multum 
temporis  dlmlsit.  2.  Nam  hostes  impetum  tarn  for- 
titer  fecerunt,  ut  proelium  prius  committendum  esset 
quam  tempus  etiam  ad  galeas  induendas  daretur.  3* 
Sed  quam  ad  legionem  devenit,  hanc  cohortatus  est  ut 
impetum  fortiter  sustineret  neu  timeret. 


KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION. 


40 

Y. 


CHAP.  XXII. 

H  i.  Caesar!  exercitus  ex  necessitate  temporis  In- 
struendus  erat.  2.  Itaque  legiones  aliae  alia  in  parte 
hostibus  resistebant.  3.  Atque  prospectus  sepibus  im- 
pedltus  est  ut  Caesar  omnia  imperia  administrare  non 
posset. 

CHAP.  XXIII. 

*  - 

1.  Legiones,  n5na  et  decima,  Atrebatibus  obvene- 
runt  qu5s  celeriter  in  fugam  coniecerunt.  2.  Item 
legiones,  undecima  et  octava,  Veromanduos  profligave- 
runt,  neque  flumen  transierunt.  3.  At  nunc,  cum 
legiones,  duodecima  et  septima,  in  dextro  cornu  consti- 
tissent,  a  fronte  et  ab  sinistra  parte  castra  nudata  sunt. 
4.  Itaque  Nervi!  castrorum  occupandbrum  causa  ad 
eum  locum  contenderunt. 

CHAP.  XXIV. 

1.  Equites,  qu!  primb  impetu  puls!  erant,  nunc  se  in 
castra  recipiebant.  .2.  Qu!,  cum  adversls  hostibus 
occurrissent,  una  cum  calbnibus  qu!  praedandl  causa 
egress!  erant,  rursus  fugae  sese  mandabant.  3*  Tum 
Trever!,  cum  omnes  has  res  vidissent,  domum  conten- 
debant  ut  Romanos  pulsos  esse  civitati  renuntiarent. 


CHAP.  XXV. 


I .  Res  in  dextro  cornu  iam  erat  in  angusto,  namque 
omnes  fere  centuribnes  ibi  occis!  sunt.  2.  Ac  rmlites 
tarn  conferti  erant  ut  non  facile  pugnare  possent,  et 
nonnull!  proelio  exceclebant.  3.  Itaque  Caesar  ipse  in 
primam  aciem  processit  centurionesque  subs  quemque 


CAESAR:  GALLIC  WAR ,  BOOK  II. 


41 


manipulos  laxare  iussit.  4.  Quo  facto,  facilius  uteban 
tur,  ac  paulum  hostium  impetum  tardaverunt. 


CHAP.  XXVI. 

1.  Cum  septima  legio  item  urgeretur,  legiones  sese 
coniungebant  ut  alia  alii  subsidium  ferret.  2.  Cum 
iam  fortius  pugnarent,  duae  legiones,  quae  praesidio 
impedlmentls  fuerant,  ad  summum  collem  pervenerunt. 
3.  Interim  Labienus,  qul  Atrebates  trans  flumen  com- 
pulerat,  nunc  hostium  castrls  potltus  erat.  4.  Et, 
cum  ex  loco  superiore  castra  Romandrum  magno  in 
perlculo  esse  cdgnovisset,  decimam  legionem  his  sub- 
sidio  mlsit.  4 


CHAP.  XXVII. 

1.  Quae  cum  advenisset,  animus  Romandrum  ita 
redintegratus  est  atque  hostes  ita  perterritl  sunt  ut  com- 
mutatio  rerum  fieret.  2.  Ac  iam  etiam  equites,  ut 
virtutem  praestarent,  se  legionarils  mllitibus  praetule- 
runt.  3.  At  hostes  magnae  virtutis  fuerunt,  neque 
nequlquam  altissimas  rlpas  ascenderant.  4.  Nam, 
cum  complures  ex  his  interfectl  essent,  qul  supererant 
cadavera  coacerverunt,  atque  ut  ex  tumulo  tela  conicie- 
bant. 

CHAP.  XXVIII. 

1.  Romani,  quos  nihil  iam  impedlre  videbantur, 
pugnabant  dum  Nervil  prope  ad  internecionem  redact! 
sunt.  2.  At  Caesar,  misericordia  permotus,  paucos 
qul  supererant  in  fidem  recepit.  3.  Atque  ab  eorum 
finibus  flnitimos  se  prohibiturum  pollicitus  est. 


42  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION. 


CHAP.  XXIX. 

i.  AduatucI,  qul  auxilio  Nervils  veniebant,  domum 
ad  su5s  suaque  omnia  defendendos  iam  reverterunt.  2. 
Cuncta  oppida  praeter  unum  deseruerunt,  quod  altis- 
simls  rupibus  munltum  erat.  3.  In  quod  cum  sua 
omnia  contulissent,  aditum  duplic!  mur5  in  longitu- 
dinem  circiter  ducentorum  pedum  munlverunt.  4.  Hi 
AduatucI  erant  ex  ils  qu5s  multls  annis  ante  in  pro- 
vincia  CimbrI  Teutonlque  reliquerant  prognatl. 

CHAP.  xxx. 

1.  Romani,  ubi  Aduatucos  sese  in  oppido  circum- 
munlre  vlderunt,  aggerem  et  turrim  exstruere  coepe- 
runt.  2.  Sed  turris  ab  tanto  spatio  Instruebatur  ut 
inrlderent  modo  hostes.  3.  Nam  tantam  machinatio- 
nem  ab  hominibus  tantulae  staturae  moverl  non  posse 
confldebant. 

CHAP.  XXXI. 

1 .  Ubi  vero  Romani  machinationes  ad  moenia  magna 
celeritate  moverunt,  inusitata  species  hostes  commdvit. 
2.  Itaque  legatds  de  pace  ad  Caesarem  sibi  statim  esse 
mittendos  statuerunt.  3.  Hi  legatl  ab  eo  petierunt  ne 
se  armls  despoliaret.  4.  Nam  verebantur  ne  traditls 
armls  se  inimlcl  per  cruciatum  interficerent. 


CHAP.  XXXII. 

1.  Caesar  respondit  prius  Aduatucls  arma  esse  tra- 
denda  quam  ullam  pacis  condicionem  accipere  posset. 
2.  Illl  quae  imperantur  faciunt,  atque  armorum  magnam 
multitudinem  de  oppido  iaciunt.  3.  Et  tamen  circiter 
partem  tertiam  retinent  et  eelant. 


CAESAR:  GALLIC  WAR ,  BOOK  II. 


43 


CHAP.  XXXIII. 

I.  NoctQ,  cum  Romanos  indlligentius  servare  crede- 
rent,  subito  arma  celata  ceperunt.  2.  Ubi  verb  ex 
oppido  concursum  est,  Roman!  Ignibus  slgnificatibnem 
fecerunt,  atque  acriter  pugnatum  est.  3.  Hostes,  cum 
iniquo  loco  pugnandum  esset,  celeriter  multls  occlssis 
reiect!  sunt.  4.  Postrldie  eius  die!  Caesar,  refractls 
portls  atque  oppido  occupato,  omnes  oppidanbs  ad  nu- 
merum  amplius  milium  quinquaginta  vendidit. 


CHAPS.  XXXIV,  XXXV. 

1.  Eodem  tempore  Crassus  omnes  maritimas  clvi- 
tates  in  dicionem  Romanbrum  redegerat.  2.  Ob  eas 
res  Caesar,  omnibus  Belgls  pacatis,  legionibus  in  hiber- 
nacula  deductls,  ipse  in  Italiam  profectus  est.  3.  Et 
tanta  huius  vlctoriae  Romani  opinio  ex  litterls  eius  per- 
lata  est  ut  in  dies  qulndecim  supplicatio  decerneretur. 


BOOK  THIRD. 


CHAP.  I. 

i.  Caesar  Galbam,  qul  iter  per  Alpes  patefaceret, 
misit.  2.  Causa  aliquot  proeliorum  faciendorum  fuit, 
quod  eae  nationes  quae  in  montibus  incolebant  ilium 
ibi  hiemare  nolebant.  3.  Sed,  postquam  acriter  pugna- 
tum  est,  cohortes  duas  in  Nantuatibus  hiemandl  causa 
conlocavit.  4.  Reliquls  cohortibus  et  Gallls  permissum 
est  ut  in  vied  Veragrorum  hiemarent. 

CHAP.  II. 

a P 

1.  Cum  Galba  cohortes  duas  frumentand!  causa  ml- 
sisset,  Gall!  se  reliquas  cohortes  opprimere  posse  ex- 
Istimabant.  2.  Itaque  culmina  ednsilio  in  vallem 
decurrendl  telaque  in  Romanos  coniciend!  occupaverunt. 
3.  Nam  Romanos  oderant,  qul  suds  llberos  obsidum 
nomine  abstraxissent.  4.  Turn  etiam  verebantur  ne 
Romani  Alpes  ea  loca  provinciae  adiungendl  causa 
occuparent. 

CHAP.  III. 

1.  Multitudo  armatorum  iam  superiora  loca  occupa- 
verat  priusquam  Galba  munltiones  plene  perfecerat.  2. 
Itaque,  cum  neque  satis  commeatus  esset  neque  el 
subsidia  submittl  possent,  celeriter  concilium  convoca- 
vit.  3.  Quo  in  ednsilio  alii  sibi  esse  relinquendum 
impedlmentum  et  ad  salutem  revertendum,  alii  castra 
defendenda  dlxerunt. 


CAESAR :  GALLIC  WAR,  BOOK  III. 


45 


CHAP.  IV. 

i.  Hae  res  vix  administratae  erant,  cum  hostes  de 
montibus  decurrerent.  2.  R5manl  quamque  partem 
castrorum  fortiter  defendere  conatl  sunt,  sed  numero 
superabantur.  3.  Nam,  cum  hostes  defessl  erant,  alii 
his  succedere  poterant,  sed  nemo  R5manus,  defessus 
aut  vulneratus,  ex  pugna  excedere  poterat. 

CHAP.  V. 

1.  Galbae  mllites  tarn  diu  continenter  pugnaverant 
ut  languescerent.  2.  Itaque  hostes  spe  valll  scindend! 
adduct!  eo  acrius  Instabant.  3.  Ac  iam  res  ad  tantum 
casum  perducta  est  ut  Baculus  et  Volusenus  Galbam 
monerent  ut  ex  castrls  eruptionem  experlretur. 

CHAP.  VI. 

1.  Mllites  tam  subito  ex  castrls  eruperunt  ut  amplius 
tertiam  partem  hostium  interficerent  priusquam  se  conli- 
gere  possent.  2.  Ac  reliqul,  cum  se  castrls  potlrl  n5n 
posse  viderent,  facile  in  fugam  coniect!  sunt.  3.  Galba 
nunc  commeatus  inopia  statuit  sibi  statim  in  provinciam 
esse  revertendum. 

CHAP.  VII. 

1.  Omnis  Gallia  iam  pacata  esse  videbatur,  itaque 
Caesar  Illyricum  adiit.  2.  At,  cum  ille  abesset,  Venetl, 
ad  qu5s  Crassus  complures  homines  frument!  causa 
dlmlserat,  subito  initium  belli  fecerunt. 

CHAP.  VIII. 

1.  Venetl  tot  naves  habebant  ut  omnes  fere  clvitates 
maritimas  haberent  vectigales.  2.  Itaque,  cum  Cras- 


46  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION. 

sus  Silium  atque  Velanium  ad  e5s  mlsisset,  hos 
retinebant  dum  obsides  subs  reciperarent.  3.  Flni- 
timl  autem  cum  illls  agere  quam  populo  Romano 
servire  maluerunt.  4.  Quam  ob  rem  per  communem 
legationem  Crassum  certiorem  fecerunt  se  el  legatos 
Romanos  non  esse  tradituros  nisi  ille  sibi  suos  obsides 
remlsisset. 


CHAP.  IX. 

1.  Caesar  tarn  longe  aberat  ut  legatos,  qui  nautas  ex 
provincia  ad  bellum  maritimum  compararent,  mitteret. 

2.  Venetl  magnum  se  facinus  admisisse  intellegebant, 
quod  equites  Romanos  retinuissent.  3.  Ac  propter 
periculum  socios  sibi  quam  plurimos  poterant  adscis- 
cere  Tnstituerunt.  4.  Tamen  hoc  maibrem  spem 
habebant,  quod  Romani  paucas  naves  habebant  neque 
hanc  partem  maris  cognoverant. 

•  ~ / 

CHAP.  X. 

i.  Caesar  earn  nationem  quae  rebellionem  datis 
obsidibus  fecerat  sibi  esse  neglegendam  non  putavit. 
2.  Itaque  exercitum  partitus  est  ac  latius  distribuit 
priusquam  plures  civitates  ad  bellum  excitarentur. 


CHAP.  XI. 

1.  Labienus  missus  est  qui  Germanos  flumen  trans¬ 
ire  prohiberet.  2.  Item  legati  in  complures  civitates 
missi  sunt,  qui  manum  hostium  distinendam  curarent. 

3.  Turn  Caesar  ipse,  cum  primum  Brutum  classi  prae- 
fecisset,  pedestres  copias  in  Venetian!  deduxit. 


CAESAR:  GALLIC  l VAR,  BOOK  III. 


47 


CHAP.  XII. 

i.  Oppida  ita  posita  erant  ut  neque  pedites  aestu 
maximo  ea  adire  neque  naves  minuente  aestu  appelll 
possent.  2.  Ac,  si  quand5  Romani,  ut  mare  extrude- 
rent,  molem  exstruxerant,  oppidan!  se  in  aliud  oppidum 
recipiebant.  3.  Aestus  autem  apert5  marl  tarn  magnl 
erant  ut  non  facile  Romani  eos  prohibere  possent. 

CHAP.  XIII. 

1.  Hostium  navium  prorae  admodum  erectae  erant, 
ut  magnbs  fluctus  excipere  possent.  2.  Ob  earn  rem 
RbmanI  minus  facile  ad  eas  tela  adigere  poterant.  3. 
Et,  quod  totae  ex  robore  factae  erant,  R5man6rum 
naves,  cum  celeritate  praestarent,  his  nocere  non 
poterant.  4.  Accedebat,  ut  Galll  nihil  decessum  aestus 
timerent,  carlnae  enim  planiores  erant  ;  neque  ventSs, 
naves  enim  veils  factls  ex  aluta  regebantur. 

CHAP.  XIV. 

1.  Caesarl  iam  oppida  eorum  se  frustra  expugnare 
constabat,  quod  navibus  fugere  poterant.  2.  Sed, 
cum  classis  advenisset,  Romani  falcibus  praeacutls 
Insertls  longurils  funes  hostium  navium  comprehensos 
absclderunt.  3.  Qu5  facto,  navibus  utl  non  poterant, 
et  reliquum  certamen  virtute  gerendum  erat.  4. 
Romani  fortius  pugnabant,  quod  Caesar  atque  omnis 
exercitus  ex  loco  superibre  rem  cbnspiciebant. 

CHAP.  XV. 

1.  Hostes,  cum  mllites  ex  blnls  ac  terms  navibus  in 
eorum  naves  singulas  transcenderant,  fuga  salutem 


48  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION. 

petebant.  2.  Tamen  perpaucae  naves  ad  terram  per- 
venerunt,  nam  Romani,  qui  remls  utebantur,  singulas 
malaria  quae  exstitit  expugnare  potuerunt. 

CHAP.  XVI. 

/ 

1.  Qu5  proelio  Venetl  tot  homines  ac  naves  ami- 
serunt  ut  iam  qui  se  defenderent  non  haberent.  2.  In 
eos  qui  se  dediderunt,  eo  gravius  Caesar  vindicavit, 
quod  ius  legatorum  non  cbnservarant. 

CHAP.  XVII. 

1.  Interim  contra  Sabinum,  qui  a  Caesare  in  Unel- 
los  missus  erat,  Viridovix  consederat.  2.  Sed  tanta 
multitudo  hominum  praedandi  causa  se  cum  Viridovice 
coniunxerat  ut  Sabinus  Caesare  absente  ex  castrls  sibi 
non  esse  egrediendum  statueret.  3.  Atque  eo  magis, 
quod  opinionem  timbris  praebere  volebat  ut  hostes 
propius  moverent. 


CHAP.  XVIII. 

I .  Itaque  Sabinus  callido  Gallo  persuasit  uti  ad 
hostes  transiret  et  Caesarem  difficultatibus  premi 
diceret.  2.  Atque  illi  huic  Gallo  libenter  crediderunt, 
qui  dixit  non  longe  abesse  quin  proxima  nocte  Sabinus 
ex  castrls  ad  Caesarem  auxilii  ferendi  causa  egrederetur. 
3.'  Ita  Viridovici  persuaserunt  ut  se  prius  ad  castra 
contendere  pateretur  quam  Sabinus  proficisceretur. 

CHAP.  XIX. 

1.  Hostes  tanta  celeritate  adverso  colle  contende- 
runt  ut  ad  castra  exanimati  pervenirent.  2.  At 
Romani  celeriter  armabantur  et  duabus  portis  erup- 


CAES  A/?:  GALLIC  WAR,  BOOK  III. 


49 


tionem  fecerunt.  3.  Hostes  propter  defatlgationem 
etiam  prim5  impetu  multls  interfectls  pulsl  sunt.  4. 
Sic  hi  Galll,  qui  ad  bella  suscipienda  tam  alacres 
fuerant,  calamitatem  perferre  non  potuerunt  ac  statim 
se  dediderunt. 


CHAP.  xx. 

1.  Crasso,  cum  iam  in  Aqultaniam  pervenisset, 
equitatus,  qu5  minimum  valebat,  comparandus  erat. 
2.  N5n  mediocrem  dlligentiam  adhibuit,  quod  bellum 
in  eo  loc5  gerendum  erat,  ubi  ante  exercitus  Romanus 
pulsus  erat.  3,  Prlmo  pars  Sontiatum  eum  equestrl 
proelio  adorta  est.  4.  Postea  pedestres  copiae,  quae 
in  Insidils  conlocatae  erant,  subito  ex  convalle  eductae 
sunt. 

CHAP.  XXI. 

I.  Sontiates  quam  acerrime  pugnaverunt,  sed  tan¬ 
dem  Crassus,  adulescentulus  ac  fortis  dux,  effecit  ut 
salutem  fuga  peterent.  2.  Sed,  cum  eorum  oppidum 
oppugnasset,  rursus  fortiter  restiterunt,  cunlculumque 
ad  aggerem  agere  conatl  sunt.  3.  Cuius  rel  etsl  perl- 
tissiml  erant,  tantam  dlligentiam  Romani  adhibuerunt, 
ut  nihil  hac  re  proficerent,  seque  armls  traditls  dederent. 

CHAP.  XXII. 

1.  Sed  alia  ex  parte  oppidl  clamor  sublatus  est,  ac 
mllites  ad  arma  concurrerunt.  2.  Adiatunnum  una 
cum  ils  qui  se  eius  amlcitiae  dedidissent  ex  oppido  erup- 
tionem  facere  conarl  reperiebant.  3.  Hbs  repulerunt  ; 
tamen  acriter  pugnatum  est,  quod  eius  devotl  sibi  mor¬ 
tem  consclscere  volebant  ne  ille  interficeretur. 


50  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION 


CHAP.  XXIII. 

i.  Oppidum  Sontiatum  munltum  tarn  celeriter  ex- 
pugnatum  erat  ut  Vocates,  cum  eo  Crassus  pervenisset, 
ex  Hispania  auxilia  arcesserent.  2.  Duces,  qui  inde 
venerunt,  quod  ibi  Sert5ri5  Rbmano  duce  pugnaverant, 
scientiam  rel  mllitaris  cognbverant.  3.  At  Crassus, 
quod  in  dies  hostium  numerus  augebatur,  postero  die 
pugnare  constituit. 

CHAP.  XXIV. 

1.  Ets!  prlma  luce  Crassus  duplicem  aciem  Institue- 
bat,  hostes  non  pugnabant.  2.  Nam  propter  inopiam 
re!  frumentariae  Romanos  Infirmiore  animo  esse  arbi- 
trabantur,  atque  ita  ipsos  sine  ullo  vulnere  victoria  esse 
potlturos.  3.  Sed  eorum  cunctatio  ut  mllites  etiam  eo 
alacrius  ad  castra  contenderent  effecit. 

CHAP.  xxv. 

1.  Mllites  iam  defensores  munltionibus  depellebant. 
2.  Item  auxiliares,  ut  oplnionem  pugnantium  praebe- 
rent,  ad  aggerem  cespitem  comportabant.  3.  Interim 
equites  circumeundls  castrls  reperiebant  decumanam 
portam  facilius  prorul  posse. 

CHAPS.  XXVI,  XXVII. 

1.  Itaque  praefectl  eas  cohortes,  quae  praesidio  cas- 
trls  erant,  prius  ad  hostium  decumanam  portam  cir- 
cumduxerunt  quam  ab  his  etiam  viderl  possent.  2. 
Sed  clamore  sublato  Romani,  spe  vlctoriae  excitatl, 
redintegratls  vlribus  hostes  impugnaverunt.  ,  3.  Ill!, 
desperatls  omnibus  rebus,  se  per  munltidnes  deiecerunt 


CAESAR:  GALLIC  WAR ,  BOOK  III. 


51 


et  apertissimls  campls  fugerunt.  4.  Quos  equitatus 
consectatus  est  dum  tantum  numerum  interfecit  ut 
omnis  fere  Aqultania  sese  Caesar!  dederet. 

CHAP.  XXVIII. 

1.  Ut  id  bellum  conficeret  Caesar  ad  Morinos  pro- 
fectus  est,  qu!  pacem  non  petierant.  2.  Ill!  autem, 
quod  aliae  nationes  proelio  superat!  erant,  in  silvas  se 
contulerunt.  3.  Quo  cum  Caesar  venisset  mllitesque 
ad  castra  munienda  intent!  essent,  subit5  ex  silvis 
evolaverunt,  sed  compluribus  interfectis  repuls!  sunt. 


CHAP.  XXIX. 

1.  Caesar  iam  omnes  silvas  caedere  et  materiam  ex- 
struere  coepit  ne  quis  ab  alterutro  latere  in  se  impetum 
faceret.  2.  Sed,  cum  iam  pecus  atque  impedimenta 
adsequeretur,  violentae  tempestates  consecutae  sunt,  ut 
necessarid  opus  intermitteret.  3.  Et,  cum  hostes 
densiores  silvas  iam  petisse  videret,  vastatis  agris  exer- 
citum  in  hibernis  conlocavit. 


BOOK  FOURTH. 


CHAP.  I. 

i .  Suebl  tam  cupidl  bellandl  erant  ut  ex  suls  flnibus 
centum  mllia  armatorum  quotannls  educerent.  2.  Hi 
ab  ils  qu!  dom!  remanserunt  alebantur.  3.  Neve  agri- 
cultura  neu  scientia  belli  intermitteretur,  il  qul  uno 
quodam  anno  in  armis  erant,  anno  post  doml  remanse¬ 
runt.  4.  Neque  culquam  apud  eos  longius  anno 
incolere  un5  in  loco  licuit.  5.  Multum  erant  in  vena- 
tionibus  atque  in  earn  se  consuetudinem  adduxerunt,  ut 
lacte  atque  pecore  vlverent,  neque  quicquam  contra 
voluntatem  fecerunt.  6.  Nihil  habuerunt  vestltOs 
praeter  pelles,  atque  in  frigidissimls  fluminibus  lava- 
bantur. 

CHAP.  II. 

1.  GermanI,  quae  exportare  possent,  quibus  vende- 
rent  habere  volebant,  neque  tamen  unquam  multum 
importabant.  2.  Vlnum  ad  se  omnlno  non  importa- 
bant,  quod  homines  ita  effeminaret  ut  labdrem  ferre 
non  possent.  3.  Ac  ne  iumenta  quidem  importabant, 
sed  animalibus,  quamvls  parvis  atque  deformibus,  quae 
apud  se  nata  sunt,  utebantur.  4.  Equestribus  proelils 
equ5s  propter  relinquebant  ut,  si  celerius  recipiendum 
esset,  adessent.  5.  Neque  unquam  ephippils  ute¬ 
bantur. 

CHAP.  III. 

1.  Suebl  nullam  natidnem  prope  su5s  fines  incolere 
volebant,  ut  suam  vim  flnitimae  clvitates  timere  puta- 


CAESAR:  GALLIC  WAR ,  BOOK  IV.  53 

rentur.  2.  Ex  horum  flnitimis  una  ex  parte  proximT 
erant  Ubil,  quos  cum  non  expulissent,  tamen  vectl- 
gales  sibi  fecerunt.  3-  Haec  natio  florentissima  atque 
humanissima  omnium  Germanorum  erat,  quod  non 
longe  ab  Rheno  atque  humanitate  Gall5rum  aberat. 


CHAP.  IV. 

1.  Usipetes  et  Tencterl  ad  extremum  domo  a  Suebis 
expulsl  sunt  et  vagabantur  dum  ad  earn  regionem  quae 
a  Menapils  incolebatur  pervenerunt,  qul  eorum  adventu 
tarn  perterritl  erant  ut  praesidia  cis  Rhenum  quae  Ger- 
manos  transire  prohiberent,  disponerent.  2.  Ill!  autem, 
cum  naves  quibus  transire  possent  n5n  habeient,  omnia 
expert!  sunt  quibus  in  suas  sedes  revertisse  se  simula- 
rent.  3.  Deinde  subito  Menapils  oppressls  naves 
eorum  occupaverunt,  quibus  prius  flumen  transierunt 
quam  praesidia  eos  prohibere  possent. 

CHAP.  v. 

1.  Caesar,  Infirmitatem  Gall5rum  veritus,  nihil  his 
pronuntiavit,  cuius  se  posted  paenitere  necesse  esset. 
2.  Erat  enim  hoc  consuetudinis  mercatdium  qul  in  eos 
Ibant,  ut  multa  ad  voluntates  vulgl,  qul  se  in  oppidis 
circumsisterent,  flcta  responderent.  3.  Quae  audi- 
ti5nes  incertissimae  tamen  saepe  eos  permdverunt  ut 
consilia  inlrent  quibus  plerumque  servlrl  non  posset. 

CHAP.  VI. 

i .  Caesar  Germanos  ab  Rheno  in  fines  Condru- 
sorum  discedere  cognovit.  2.  Itaque,  ut  animos 
Gallorum  permulceret,  constituit  sibi  bellum  cum  Ger- 
manls  esse  gerendum.  3.  Sed  graviSrl  bell5  quam 
suspicatus  erat  occurrit. 


54  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION 

CHAP.  VII. 

i .  Cum  Caesar  contra  Germanos  iter  faceret,  legati 
eum  in  itinere  convenerunt,  qul  dixerunt,  cum  domo 
invltl  convenissent  neque  priores  bellum  Inferrent,  pos- 
sentque  Romanis  utiles  esse  amlcos,  si  sibi  agros  ibi 
tenere  paterentur,  tamen  se  ips5s,  si  lacesserentur,  esse 
defensuros,  unos  enim  in  terrls  esse  Suebos  quibus  con- 
cedere  vellent. 

CHAP.  VIII. 

i.  f  Nulll  in  Gallia  vacant  agrl,’  respondit  Caesar, 

‘  quos  dare  ils,  quibuscum  mihi  nulla  amlcitia  est,  pos- 
sim,  ac  praesertim  ils  qul  suds  fines  non  tueantur.  2. 
Sed  licet  vobls,  si  vultis,  in  Ubidrum  flnibus  consldere, 
quorum  legati  ad  me  auxilium  petltum  venerunt.’ 

CHAP.  IX. 

1.  Legati,  quod  non  impetraverunt,  nunc  domum 
redierunt  ut  haec  ad  suds  referrent.  2.  Interea  propius 
eos  Caesar  castra  movit.  3.  Suspicatus  enim  est 
equites  eorum,  qul  aliquot  diebus  ante  frumentandl 
causa  Mosam  transierant,  mox  esse  redituros. 

CHAP.  X. 

1.  Rhenus,  qul  per  multas  nationes  citatus  fertur, 
prope  Oceanum  in  multas  defluit  partes.  2.  Il  qui 
incolunt  multas  ingentesque  insulas,  quae  his  partibus 
RhenI  efhciuntur,  ferl  barbarlque  sunt,  qul  piscibus 
atque  ovls  avium  vlvunt. 

CHAP.  XI. 

1.  Cum  legati  reverterentur,  Caesarem  in  itinere 
congressl  sunt,  atque  eum  orabant  ut  moraretur  dum 


CAESAR:  GALLIC  WAR ,  BOOK  IV. 


55 


legatos  ad  Ubi5s  mittere  possent.  2.  Sed  Caesar, 
quod  quamobrem  mora  interponeretur  intellegebat, 
neque  equitibus  eorum  revertendl  spatium  dare  volebat, 
legatls  dixit  hue  se  postero  die  illos  esse  conventurum. 
3.  Interim  praefectls  dixit  :  “Nollte  lacessere  hostes 
proeli5  ;  sed,  si  ipsl  lacessaminl,  sustinete,  quoad  ipse 
cum  exercitu  propius  accedam.” 

CHAP.  XII. 

I.  At  hostes  in  equites,  nihil  timentes,  quod  legatl 
pauld  ante  a  Caesare  indutias  petierant,  tarn  celeriter 
impetum  fecerunt  ut  eos  perturbarent.  2.  In  eo 
proelio  equestrl  Piso,  cum  fratrem  ex  perlculb  eriperet, 
equ5  vulnerat5  deiectus  atque  interfectus  est.  3.  Ubi 
frater  ilium  cecidisse  animadvertit,  ipse  in  vicem  se 
hostibus  obtulit  ac  fortissime  pugnavit  dum  interfectus 
est. 

CHAP.  XIII. 

1.  Est  summae  dementiae  condiciones  audlre  ab  ils 
qul  semel  Insidils  usl  sunt.  2.  Itaque  Caesar  statuit 
sibi  n5n  esse  exspectandum  dum  ad  consilia  capienda 
spatium  Gallls  daretur,  apud  quos  uno  proelio  Ger- 
mands  magnam  auctoritatem  consecutos  esse  cogno- 
verat.  3.  Et,  cum  German!  frequentes  ad  eum  in 
castra  venissent  sul  purgandl  causa,  quod  contra  indu¬ 
tias  in  equites  prldie  impetum  fecissent,  illos  retinuit 
atque  ipse  cum  omnibus  copils  ad  hostium  castra  pro- 
fectus  est. 

CHAP.  XIV. 

1.  Cum  Caesar  ad  hostium  castra  pervenisset,  Ger¬ 
man!  subito  eius  adventu  tarn  perterritl  sunt  ut  prius 
multitudo  puerorum  mulierumque  passim  fugere 


56  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION. 

coepissent  quam  consill  habendl  aut  cSgnoscendl 
equitesne  an  Caesar  ipse  cum  omnibus  suls  pervenisset 
spatium  daretur.  2.  Qu5s  cum  equitatus  consecta- 
retur,  reliqul  milites  in  castra  inruperunt  et  celeriter 
eos  qul  arma  ad  se  defendendos  ceperant  in  fugam 
coniecerunt. 

CHAP.  xv. 

i.  Tot  ex  Germanls  iam  interficiebantur  ut  reliqul 
suls  rebus  desperatls  arma  abicerent.  2.  Et,  cum  se 
ex  castrls  eiecissent,  se  in  flumen  praecipitaverunt,  ubi 
vl  fluminis  oppressl  sunt.  3.  Cum  iam  ill!  German!, 
quos  ante  proelium  Caesar  retinuerat,  negassent  se 
cruciatum  GallSrum  veritos  discedere  velle,  his  rema- 
nend!  apud  se  libertatem  concessit. 

CHAP.  XVI. 

1.  Caesar  Rhenum  transire  statuit  ut  German!,  qui 
in  Galliam  venerant,  suis  rebus  timerent  atque  ita  im- 
pellerentur  ut  se  in  Germaniam  ad  suos  agros  defen- 
dendos  reciperent.  2.  At  Sugambri,  cum  legat!  a 
Caesare  venissent  qu!  postularent  ut  sibi  eos  Germa- 
n5s,  qui  apud  e5s  essent,  dederent,  responderunt 
Caesarem  su!  quicquam  esse  imper!  aut  potestatis  trans 
Rhenum  postulare  se  non  aequum  existimare.  3.  Ubi! 
autem  a  Caesare  auxilium  petierunt,  quod,  Germanis 
pulsis  atque  Ariovisto,  amicitiam  modo  Caesaris  magno 
sibi  usui  fore  in  reliquum  tempus  arbitrabantur. 

CHAP.  XVII. 

1.  Caesar,  ubi  sibi  cum  exercitu  Rhenum  esse  trans- 
eundum  statuit,  ets!  flumen  latissimum  altissimumque 
erat,  pontem  sibi  faciendum  existimabat,  quod  navibus, 


CAESAR :  GALLIC  WAR ,  BOOK  IV. 


57 


quas  Ubil  pollicitl  erant,  exercitum  suum  transportare 
neque  satis  tutum  neque  suae  dignitatis  esse  videbatur. 

CHAP.  XVIII. 

I.  Tam  brevl  tempore,  quo  materiam  comportare 
coeperat,  omnem  in  flumine  pontem  Caesar  effecit  ut 
Usipetes  ac  Tencterl  Sugambros,  quorum  in  fines 
contenderet,  hortarentur  ut  se  in  silvas  abderent.  2. 
Interim  ceteris  clvitatibus,  quae  ad  eum  legatos  mlse- 
rant,  pacem  atque  amlcitiam  se  facturum  pollicitus  est. 

CHAP.  XIX. 

i.  Caesar,  paucos  dies  in  flnibus  Sugambrorum 
moratus  dum  frumenta  succldere  posset,  se  in  fines 
Ubiorum  recepit,  quos  se  obsididne  Suebdrum  llbera- 
turum  esse  pollicitus  est.  2.  Interim  hi  nuntios  in 
omnes  partes  dlmlserant :  pontem  in  Arare  a  Caesare 
fieri ;  ut  puerl  mulieresque  in  silvas  fugerent.  3.  Quo 
facto,  il  qul  arma  ferre  possent  in  regiones  quas  SuebI 
obtinebant  convenerant,  atque  ibi  Romandrum  adven- 
tum  exspectabant.  4.  Hac  re  slgnificabatur  Caesarem 
Germanls  metum  iniecisse  atque  eas  res  confecisse, 
quarum  causa  Rhenum  translsset. 


chap.  xx. 

1.  Omnibus  fere  Gallicis  bellls  ex  Britannia  Caesaris 
hostibus  auxilia  subministrata  sunt.  2.  Itaque  ipse 
Insulam  adlre  statuit  ut  genus  hominum  atque  aditus 
cognosceret.  3.  Neque  enim  mercatores,  qul  soli 
erant  qul  illo  adlre  consuessent,  el  de  hominibus  qul  ibi 
incolerent  aut  Institutls  eorum  quicquam  renuntiare 
potuerant. 


58  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION. 


CHAP.  XXL 

i.  Priusquam  ipse  proficisceretur  ut  Insulam  explo- 
raret,  Caesar  Volusenum  ad  res  cognoscendas  praemlsit. 
2.  Cum  ipse  in  Morinos  classem  cogeret,  ut  inde 
mare  translret,  incolae  Britanniae,  consilio  eius  cdgnito 
per  mercatores,  ad  eum  legatos  mlserunt.  3.  Hos 
libenter  audlvit,  llberaliterque  pollicitus  eos  domum 
remlsit.  4.  Commio  imperavit  ut  cum  ils  una  pro¬ 
ficisceretur  ac  regiones  perspiceret.  5-  Volusenus 
navi  egredl  non  ausus  erat,  ac  celeriter  ad  continentem 
revertit. 

CHAP.  XXII. 

1.  Caesarl  opportunissime  ex  Morinls  quoque,  dum 
ibi  copiarum  trans  mare  transportandarum  causa  naves 
parat,  ad  eum  legatl  venerunt.  2.  Bellum  se  el  superi- 
ore  tempore  fecisse  dlxerunt,  quod  Romanorum  consue- 
tudinis  imperltl  essent.  3.  Itaque  Caesar  h5s  excusavit 
seque  eos  in  suam  fidem  recepturum  pollicitus  est ;  sed, 
ne  quern  post  tergum  hostem  relinqueret,  obsides  ils 
imperavit  dum  reverteretur.  4.  Interim  hue  quod 
navium  longarum  habebat  coegit. 

CHAP.  XXIII. 

1 .  Cum  equites  naves,  quas  in  portum  Caesar 
coegerat,  tardius  conscenderent,  ipse  cum  paucls  navi- 
bus  ad  Britanniam  progressus  est.  2.  Quo  cum 
pervenisset,  hostes  armatos  ex  locls  superioribus  tela 
in  se  ex  navi  egredientem  adigere  paratos  nactus,  sta- 
tuit  sibi  in  ancbrls  exspectandum  esse  dum  reliquae 
naves  eo  convenlrent.  3.  Quae  cum  convenient,  lega- 
tls  convocatls  quae  fieri  vellet  ostendit.  4.  Deinde, 


CAESAR:  GALLIC  WAR ,  BOOK  IV.  59 

ancoris  sublatls,  vento  et  aestu  secundo  circiter  septem 
mllia  passuum  ad  locum  magis  iddneum  ad  naves 
constituendas  progressus  est. 

CHAP.  XXIV. 

i.  At  barbarl,  consilio  Caesaris  cognito,  equitatum 
et  essedarios  praemlserunt,  qul  Romanos  navibus 
egred!  prohiberent.  2.  Erat  quidem  summa  navibus 
egrediendl  difficultas,  quod  naves  in  alto  constituendae 
erant  j  mllites  autem  in  fluctibus  consistentes  cum  hos- 
tibus  pugnabant,  qul  aut  paulum  modo  in  aquam 
progrediebantur  aut  ex  arido  tela  coniciebant.  3* 
genere  pugnae  Romani  perterritl  sunt. 

CHAP.  xxv. 

i .  Figura  et  species  navium  longarum  Romanorum 
erant  barbarls  tarn  inusitatae,  ut,  cum  ad  latus  apertum 
hostium  Caesar  naves  constituisset,  hi  facile  propelle- 
rentur  ac  permotl  pedem  referrent.  2.  Ac  iam  qul 
aquilam  ferebat,  ubi  mllites  in  alto  cunctarl  vldit, 
cohortatus  eos  qul  in  navi  erant  ne  aquilam  hostibus 
proderent,  cum  se  certe  suum  officium  praestituium 
voce  magna  dlxisset,  cum  aquila  se  in  aquam  pioiecit, 
mllitibus  ex  reliquis  navibus  universls  subsequentibus. 


CHAP.  XXVI. 

i.  Romani  celeriter  magnopere  perturbabantur,  quod 
hostes,  notls  omnibus  vadls,  plures  e5s  singulares  alium 
alia  ex  navi  egredientes  adorlrl  poterant.  2.  Tamen 
in  fluctibus  laborabant  dum  Caesar  scaphas  quae  eos  ad 
lltus  portarent  submlsit.  3.  Sed  ne  turn  quidem,  etsl 


60  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION 


hostes  in  fugam  dederunt,  longius  prosequi  potuerunt, 
quod  equites  vent5  tentl  erant  quo  minus  Insulam 
caperent. 


CHAP.  XXVII. 

i.  Cum  hostes  proelio  facto  pacem  petltum  venis- 
sent,  Caesar  questus  est,  quod  Commium,  quern  in  Bri- 
tanniam  oratoris  modo  cum  mandatls  mlsisset,  compre- 
hendissent,  imprudentiaeque  Ignovit.  2.  Atque  ill! 
statim  se  Caesarl  commendaverunt,  obsidesque  qu5s 
imperavisset,  cum  prlmum  ex  longinquioribus  locls 
arcessl  possent,  daturos  esse  pollicitl  sunt. 

CHAP.  XXVIII. 

i.  Ante  aliquot  dies  h5c  proelium  factum  erat  etiam 
quam  naves,  quae  equites  sustulerant,  solverant.  2. 
Atque,  cum  iam  naves  ex  Insula  viderentur,  alias  earum 
subita  tempestas  in  altum  retulit,  alias  ad  solis  occa- 
sum  deiecit.  3.  Quae  tamen,  ancorls  iactls,  cum 
fluctibus  complerentur,  necessarib  adversa  nocte  con- 
tinentem  petierunt. 


CHAP.  XXIX. 

1.  Caesar,  quod  lunam  ea  nocte  futuram  esse  ple- 
nam,  qul  dies  maritimos  aestus  maximos  efficeret, 
nesciebat,  naves,  quibus  exercitus  transportatus  erat,  in 
aridum  subducendas  curaverat.  2.  Postero  die  longas 
naves  aqua  completes  esse,  et  onerarias  tempestate  ad- 
fllctarl  cognovit.  3.  Et,  cum  omnes  naves,  quae  non 
fractae  erant,  armamenta  amlssissent,  necessario  totus 
exercitus  perturbabatur.  4.  Neque  enim  ullam  mate- 
riam  habebant,  qua  adfllctatas  naves  reficerent. 


CAESAR:  GALLIC  WAR,  BOOH  IV, \ 


61 


CHAP.  XXX. 

i.  Prlncipes  Britanniae,  cum  post  proelium  ad 
Caesarem  venissent,  quam  angusta  castra  eius  essent 
animadverterunt.  2.  Quam  ob  rem  Caesarem,  cum 
paucas  naves  haberet,  reditu  interclud!  posse  conflde- 
bant,  atque  eum  se  eo  facilius  superare  posse,  quod 
exiguum  commeatum  haberet.  3-  Itaque  constituerunt 
rem  in  hiemem  producere,  ne  quis  in  Britanniam  ad 
eum  auxilil  ferendl  causa  translret. 

CHAP.  XXXI. 

I.  Cum  Caesar  ex  eventu  navium  et  ex  e5,  quod 
legati  non  iam  ad  se  veniebant,  hostes  rebellionem  fac- 
turos  esse  suspicaretur,  alios  ex  suls  frumentandl  causa 
in  agros  mlsit,  alids  naves  reficere  iussit.  2.  QuI 
tanto  studio  labdrabant  ut,  quae  naves  gravissime  ad- 
fllctatae  erant,  earum  materia  utenda  efficerent  ut 
reliquas  satis  commode  reficere  possent. 


CHAP.  XXXII. 

i.  Interim  Caesar  non  prius  nova  consilia  barbaro- 
rum  suspicatus  est  quam  magnus  pulvis  in  ea  parte, 
quam  in  partem  legionem  mlserat,  vlsus  est.  2.  Turn 
iussu  Caesaris  aliquot  cohortes  armabantur  ac  statim 
legion!,  quae  iam  ab  hostibus  premebatur,  auxilio  pro- 
fectae  sunt.  3.  Nam  Romanos  frumentum  metentes 
in  ea  parte  una,  qua  ex  parte  frumentum  non  messum 
erat,  barbarl,  qul  hie  delitescebant,  subito  adortl  per- 
turbabant. 


62  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION. 

CHAP.  XXXIII. 

I.  Auiigae  piimo  in  proelils  per  omnes  partes 
celeriter  perequitabant,  ut  ipse  terror  equbrum  ordines 
hostium  perturbaret.  2.  Deinde  milites,  qul  pedibus 
proeliarentur,  relinquebant,  et,  cum  ips!  paulum  ex 
proelio  excessissent,  eventum  re!  exspectabant.  3.  Ad 
qu5s  ill!,  si  gravius  premebantur,  se  recipiebant.  4. 
Atque  adeo  exercitatl  equ!  eorum  erant  ut  eos  incitatos 
sustinere  et  brev!  flectere  possent. 

CHAP,  xxxiv. 

1.  Nostr!  novitate  pugnae  tam  vehementer  pertur- 
batl  sunt  ut  n5n  prius  se  ex  timore  reciperent  quam 
Caesar  pervenisset.  2.  Interim  tempestates  opportu- 
nissime  barbarbs  lacessere  Romanos  complures  dies 
prohibebant.  3.  Sed,  cum  nuntios  per  omnes  partes 
dlmlsissent  qul  quam  paucos  milites  Caesar  haberet  suls 
praedicarent,  celeriter  magnam  multitudinem  peditatus 
equitatusque  coegerunt  ut  Romanos  castrls  expellerent. 

CHAP.  XXXV. 

i.  Superiore  die  hostes  repulsl  perlculum  celeritate 
fugae  effugerant,  tamen  Caesar  optimum  factu  esse 
arbitratus  est  legionibus  pro  castrls  constitutes  proelium 
committere.  2.  Quo  facto,  hostes  terga  verterunt  et 
effugere  coeperunt.  3.  Quos  Romani  secutl  tantum 
numerum  eorum,  quantum  potuerunt,  occlderunt,  deinde 
omnia  longe  lateque  aedificia  incenderunt. 

CHAP.  XXXVI. 

i .  Cum  iam  legatl  ad  Caesarem  de  pace  venissent, 
ils  imperavit  ut  ad  se  in  continentem  obsides  adduce- 


CAESAR:  GALLIC  WAR,  BOOK  IV. 


63 


rent.  2.  Turn  ipse  propinqua  die  aequinoctil  ad  conti- 
nentem  tempestate  idonea  profectus  est,  ne  hieml 
navigatidnem  subiceret.  3.  Atque  Infirmae  naves 
omnes  incolumes  tamen  praeter  duas  onerarias  eundem 
portum  ceperunt. 

CHAP.  XXXVII. 

1.  Caesaris  mllites,  cum  prlmum  ex  navibus  expositi 
essent,  in  castra  contenderunt,  sed  parvae  parti  Mori- 
norum,  qul  e5s  praedae  causa  interficere  volebant, 
obvenerunt.  2.  Qul  cum  Romanos  arma  ponere  nolle, 
orbemque  facere  ut  se  defenderent,  viderent,  clamorem 
sustulerunt,  ad  quern  hominum  circiter  mllia  sex  els 
auxilio  convenerunt.  3.  Cum  legiones  hostium  impe- 
tum  fortiter  sustinerent,  e5  Caesar,  qul  per  nuntios  quae 
res  gereretur  cogndverat,  omnem  equitatum  mlsit.  4. 
Cuius  adventu  hostes,  cum  complures  ex  suls  occldl 
viderent,  perterritl  arma  abiecerunt. 

CHAP.  XXXVIII. 

1.  Caesar,  cum  ex  Britannia  legidnes  reduxisset, 
Morinds  rebellionem  fecisse  cogndvit.  2.  Qul  tamen, 
cum  paludibus  perfugid  iam  utl  non  possent,  se  celeri- 
ter  Labieno  dediderunt.  3.  Interim  Menapil,  post- 
quam  Titurius  et  Cotta  aedificia  incenderunt,  cum  quo 
se  abderent  alium  locum  non  haberent,  densissimas 
silvas  petierant.  4.  Ac  iam  Caesar,  omnibus  legion i- 
bus  in  hiberna  deductls,  litteras  de  suls  vlctorils 
Romam  ad  senatum  mlsit. 


CICERO :  FIRST  ORATION  AGAINST  CATILINE. 


CHAP.  I. 

i.  Consules  furore  atque  audacia  Catillnae  iam  diu 
eludebantur.  2.  Et  nunc  senatores,  qul  quid  consill 
cepisset  cognoverant,  noctu  in  munltissimum  locum 
convenerant.  3.  Tamen  Catillna  nihil  motus  est.  4. 
Immo  vero  quisque  senatorum  ab  hoc  audacl  homine  ad 
caedem  deslgnabatur,  quem  ipsum  ad  mortem  duel  iam 
prldem  oportebat.  5.  Quondam  tarn  perniciosus  clvis 
acerrimls  supplicils  coercitus  esset. 

CHAP.  II. 

1.  Senatus  a.  d.  XII  Kal.  Nov.  decreverat  ut  c5nsules 
viderent  ne  quid  res  publica  detriment!  caperet.  2. 
Tamen  Catillna  n5n  audaciam  deposuit,  cum  quondam 
multi  virl  clarissimls  maioribus  simill  senatus  consulto 
interfectl  essent.  3.  Atque  erant  qul  quod  Catillnae 
cdpiae  in  dies  singulos  crescebant,  consules  inertiae  con- 
demnarent.  4.  Verum  Cicero  non  adductus  est  ut 
Catillnam  interficeret  quamdiu  quisquam  erat  qul,  si 
hoc  fecisset,  se  dissolutum  esse  dlceret. 

CHAP.  III. 

1.  Catillna  nihil  amplius  expectare  poterat,  cum 
vdees  coniuratorum  ne  privatae  quidem  domus  parieti- 
bus  contineri  possent.  2.  Immo  ver5  nihil  m5llrl 


CICERO:  FIRST  ORATION  AGAINST  CATILINE.  65 

poterat,  quod  Cicer5  non  plane  sentlret.  3.  Idem  diem 
ipsum  quo  Catillna  optimates  interfecturus  esset  intel- 
lexit.  4.  Num  quid  Cicero  amplius  cupere  poterat  ? 
5.  Neque  tamen  Catillna  mentem  mutavit,  neque 
caedis  prlncipum  Romae  oblltus  est.  6.  Nam,  cum 
multi  sul  conservandl  causa  profugissent,  caede  cetero- 
rum  contentus  erat. 


CHAP.  IV. 

% 

1.  Cicero  acrius  ad  salutem  re!  publicae  vigilabat. 
2.  Catillna  enim  esse  in  senatu  qu!  sceleris  socil  essent 
negare  non  potuit.  3.  Ac  non  s5lum  senatores  tru- 
cldare  exercitumque  in  urbem  ducere  statuerat,  sed 
etiam  qul  consulem  interficerent  delegerat.  4.  At 
Cicer5,  omnibus  his  rebus  compertls,  dom5  exclusit  eos 
quos  Catillna  ad  se  salutatum  mlserat. 

CHAP.  V. 

1.  Ouamdiu  Catillna  vltam  consulis  petiit,  Cicero 
per  se  el  obstitit  et  gratiam  dls  immortalibus  habebat 
quod  tarn  horribilem  hostem  effugerat.  2.  Sed  nunc 
iam  Catillnam  diutius  in  urbe,  quam  ad  vastitatem  voca- 
ret,  versarl  nolebat.  3.  Itaque,  cum  optimum  factu 
esse  nondum  iudicaret  Catillnam  interficere,  —  id  quod 
proprium  fuit  illlus  imperl  quod  ad  eum  a,  d.  XII 
Kal.  Nov.  delatum  est,  —  el  suasit  ut  ex  urbe  exlret 
atque  omnes  su5s  secum  duceret. 

CHAP.  VI. 

1.  Num  dubitas  in  exsilium  Ire,  cum  quae  notae 
dedecoris  ac  turpitudinis  inustae  vitae  tuae  sint  omnes 
elves  sciant  ?  2.  Verum  praetereunda  mihi  sunt 


66  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION. 

prlvata  flagitia  eius  quem  omnes  sclmus  in  comitium 
slcae  in  consulis  corpore  deflgendae  causa  venisse.  3. 
Quae  quidem  ita  coniecta  ut  vltarl  non  posset  videba- 
tur.  4.  Sed  fortuna  popull  Romani  furor!  tuo  obstitit 
et  tibi  extorsit  istam  slcam  de  manibus. 

CHAP.  VII. 

1.  Si  died  tibi,  Catillna,  urbem  relinquendam, 
iniustus  essevideor?  2.  Si  nemo  ex  tuls  amlcls  te 
salutavit  cum  in  senatum  venistl,  silentium  eorum 
iustum  ac  debitum  non  cognSvistl  ?  3.  Si  elves  tul, 

quorum  mortem  iam  diu  cogitas,  pertimuerint  et  te 
comprehend!  iusserint,  nihilne  te  odium  eorum  move- 
bit?  4.  Si  patria  tota  propter  te  pertimuerit,  sine  quo 
nullum  aliquot  annls  scelus  commissum  est,  tu  non 
concedas  atque  hanc  hoc  metu  llberes?  5.  Ego  qui¬ 
dem,  si  me  patria  metueret  atque  odisset,  neque  ad 
hunc  metum  perfringendum  valere  possem,  urbem 
relinquerem.  6.  Et  tu  iam  prldem  urbem  rellquisses, 
si  sensus  clvium  tudrum  secutus  esses. 

CHAP.  VIII. 

1.  Cicerd  Catillnae  dixit,  si  patria  cum  eo,  ut  dlxis- 
set,  loqueretur,  hanc  impetrare  esse  debituram.  2. 
Eum  qul  ipse  rogasset  ut  doml  amlcorum  sudrum  adser- 
varetur,  in  carcere  esse  debere.  3.  Ac  rogavit  quare, 
si  emorl  aequo  animo  non  posset,  urbem  relinquere 
dubitaret.  4.  Catillna  respondit,  si  senatus  placere  de- 
crevisset  eum  Ire  in  exsilium,  se  esse  obtemperaturum. 

5.  Turn  Cicero  ilium  proficiscl  iussit :  si  hoc  vird  bono 
dlxisset,  sibi  senatum  vim  et  manus  inlaturum  fuisse. 

6.  De  Catillna  autem  illos  probare  atque  eum  usque  ad 
portas  urbis  esse  prdsecuturbs. 


CICERO:  FIRST  ORATION  AGAINST  CATILINE.  67 


CHAP.  IX. 

i.  Ut  Catillna  admonitu  consulis  in  exsilium  Tret, 
non  erat  postulandum,  neque  enim  is  fuit  qu!  a  mente 
ac  furore  aut  metu  aut  ratione  revocaretur.  2.  Quod 
si  ille  fecisset,  Cicero  sensit  fore  ut  tempestas  invidiae 
sibi  impenderet.  3.  Tamen  esse  tantl  odium  ferie 
arbitratus  est,  dum  modo  a  re  publica  perlculum 
seiungere  posset.  4-  Catillnam  autem  ad  Porum 
Aureiium  Ire  maluit,  ubi  el  praestolarentur  armatl,  quo 
etiam  aquila  ilia  argentea  missa  esset. 

CHAP.  X. 

1.  Cicero  habebat  ubi  ostenderet  illam  praeclaram 
dlcendl  facultatem,  ad  quam  natura  exercuerat.  2. 
Nam  turn  cum  Catillnam  proficiscl  iussit  multi  ilium  ex 
urbe  iniuria  eicl  arbitratl  sunt.  3*  Sed  ex  orationc 
Ciceronis  omnes  vlderunt  Catillnam  belli  nefai  if  causa 
cbnflavisse  perditbrum  manum.  4.  Quo  gaudid  Ciceio 
exsultabat,  cum  in  urbe  nullum  socium  Catillnac 

videret ! 

CHAP.  XI. 

1.  At  Ciceroni  illl  quoque,  qul  eum  non  ex  urbe 
emittere  sed  in  urbem  immittere  eum  quern  evocatorem 
clvium  perditbrum  esse  invenisset  arbitrabantur,  erant 
placandl.  2.  Namque  intellegebat  populum  Romanum 
qul  se  tarn  mature  ad  summum  imperium  extulisset,  in- 
ertiae  nequitiaeque  esse  condemnatuium,  nisi  ducem 
coniurationis  comprehendl  iussisset.  3*  Atque  iner- 
tiae  invidiam  n5n  minus  quam  severitatis  metuit. 


68 


KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION 


CHAP.  XII. 

i.  Itaque  ad  eos  qui  timebant  ne  quid  perlcull  im¬ 
pendent  Cicero  respondit  se  hoc  optimum  factu  non 
iudicare,  Catillnam  morte  multarl,  quod  etiam  in  senatu 
non  null!  essent  qui  coniurationem  nascl  non  crederent. 
2.  Quod  si  Catillna  in  Manliana  castra  pervenlsset  et 
eodem  omnes  socids  adgregasset,  omnes  perlculum 
esse  fassuros.  3.  Turn  non  solum  Catillnam  interfic! 
posse  sed  etiam  extingul  stirpem  ac  semen  malorum 
omnium. 

CHAP.  XIII. 

1 .  Cicero  intellegebat,  si  unum  Catillnam  sustulisset, 
cum  fortasse  ad  breve  quoddam  tempus  rem  publicam 
metu  relevaret,  tamen  veterem  furorem  aliquo  modo  in 
aliud  tempus  esse  erupturum.  2.  Itaque  Catillnam 
atque  eos  qui  se  scelerum  foedere  coniunxissent  cohor- 
tatus  est  ut  ex  urbe  proficiscerentur.  3.  Deinde  se 
ipsum  fore  dlligentem  pollicitus,  cum  Iovem  imploras- 
set  ut  a  Catillna  ac  socils  eius  urbem  defenderet,  flnem 
orandi  fecit  atque  adsedit. 


CICERO:  SECOND  ORATION  AGAINST  CATILINE. 


CHAP.  I. 

i.  Cum  tandem  Cicero  ex  urbe  verbis  Catillnam 
eiecit,  perlculum  a  for5  et  curia  sine  controversia 
rembvit.  2.  Palam  enim  iam  bellum  iustum  gerendum 
erat.  3.  Catillna  ipse,  quod  vlv5  Cicerone  et  incolumi- 
bus  senatoribus  urbem  relinquere  coactus  erat,  maerore 
prope  profllgatus  est.  4.  Cum  oculos  ad  hanc  urbem 
quam  relinquebat,  n5n  conflagrantem  ut  voluit,  retor- 
sisset  et  sentlret  Ciceronem  sibi  e  manibus  n5n  cruen- 
tum  ferrum  extorsisse,  furebat. 

CHAP.  II. 

1.  Cicerb,  cum  quldam  eum  accusarent  quod  Catill¬ 
nam  emlsisset,  se  remoturum  esse  perlculum,  Catillna 
uno  interfecto,  n5n  putavit.  2.  Nam  ne  senatores 
quidem  omnes  quae  ad  senatum  detulisset  crediderunt. 
3.  Atque  ilium  non  defendissent,  si  Catillnam  compre- 
hendisset.  4.  Cicero  ipse  moleste  tulit  magis  quod 
omnes  Catillnae  copiae  ex  urbe  cum  eo  n5n  egressae 
essent. 

CHAP.  III. 

1.  Copiae  quas  Catillna  secum  habuit  prae  exercitu 
Romano  magnopere  contemnendae  erant.  2.  Quas 
Cicero,  si  edictum  praetoris  ostendisset,  concasuras 
esse  sensit.  3.  Illos  autem  qul  in  urbe  remansissent 


70  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION 

quam  vehementer  esse  timendos  Cicero  putaverit,  licet 
hinc  intellegatur  quod  moleste  tulit,  quod,  cum  eorum 
omnia  consilia  patefecisset  in  senatu,  n5n  profugissent. 

CHAP.  IV. 

i.  Cicero  rem  publicam  esse  fortunatam  putavit 
quod  Catillna  perterritus  ex  urbe  profug^sset,  atque 
omnes  cbnsilia  eius  videre  possent.  2.  Ac  speravit 
omnem  sentlnam  urbis  eum  cbnsecuturam  esse,  ut  urbs 
hoc  incredibill  sceleris  foedere  llberaretur.  3.  Nullus 
erat  enim  slcarius,  nullus  corruptus,  ne  Infimb  quidem 
loco  urbis,  qul  cum  Catillna  non  familiarissime  vlveret. 

CHAP.  V. 

1.  Si  leves  et  nequam  soli  intim!  Catillnae  essent, 
ferendus  esset ;  h5c  verb  quis  ferre  possit  istos  homines 
Catilinam  fortem  praedicare,  cum  nihil  nisi  de  caede, 
nisi  de  raplna  cogitet  ?  2.  At  videlicet  ill!  quorum 

tides  defecit  quod  fortunas  suas  profuderunt  hunc,  qul 
sibi  fructum  raplnae  polliceatur,  laudabunt.  3.  Si 
cum  his  qul  in  urbe  sunt  hominibus  nobis  certandum 
erit,  quacumque  ratione  certabimus ;  ac  poena  illls  ex- 
spectanda  est  quae  scelerl  et  libldinl  iam  diu  debita  est. 

CHAP.  VI. 

i .  Cicero,  cum  quldam  dlcerent  eum  in  exsilium 
eiecisse  Catilinam  verbis  quae  in  senatu  a.  d.  VI.  Id. 
Nov.  fecisset,  edocuit  priusquam  etiam  senatum  convo- 
cavisset,  Catilinam  rationem  totlus  belli  descrlpsisse, 
atque  in  agrum  Faesulanum  aquilam  argenteam  prae- 
mlsisse,  ubi  castra  Manliana  ilium  ducem  exspectarent. 
2.  Idem  dixit  Catilinam  se  doml  suae  interficere  esse 


CICERO:  SECOND  ORATION  AGAINST  CATILINE.  71 


conatum.  3.  Itaque,  cum  senatum  convocavisset 
atque  Catilina  in  curiam  venisset,  nullus  senator  eum 
salutavit,  quae  res  slgnificavit  hos  ilium  iam  ita  aspi- 
cere  ut  importunissimum  hostem. 

CHAP.  VII. 

I.  Cicer5  iam  n5n  tarn  veritus  est  quam  optavit  ut 
Catilina  hostem  contra  urbem  duceret.  2.  Nam  intel- 
lexit,  si  Catilina  suum  consilium  mutavisset  atque  in 
exsilium  exlsset,  quosdam  dlcturos  esse  se  ilium  in  ex- 
silium  vl  et  minis  eiecisse.  3.  Et  tamen,  si  Catillnam 
interfecisset,  eldem  eum  esse  tyrannum  dlxissent.  4. 
Itaque  condicio  misera  Ciceronis  consulatus  fuit  ut  slve 
Catilina  in  exsilium  exlsset  slve  interfectus  esset  quod 
contra  clvitatem  coniuravisset,  tempestas  invidiae  ei 
subeunda  esset. 


CHAP.  VIII. 

1.  Sed,  cum  Catilina  cdnsulibus  vlvls  Roma  exlsset, 
CicerS  non  tarn  ilium  quam  e5s  qul  remanserunt  vere- 
batur.  2.  Atque  etiam  h5rum  unum  genus  placare 
re!  publicae  aliqua  ratione  posse  speravit.  3.  Fuerunt 
enim  locupletes  ac  futurl  meliores  elves,  si  adducl  pos- 
sent  ut  fructibus  praedidrum  magnum  aes  alienum  sol- 
verent  neu  tabulas  novas  a  Catilina  exspectarent. 

CHAP.  IX. 

1.  Alterum  genus  Cicero  admonuit  ne  honores  quos 
consequl  conarentur  exspectarent,  quod  non  solum 
omnes  bonl  sed  etiam  del  immortales  urbem  defende- 
rent.  2.  Atque,  etiam  si  reges  vel  consules  fact! 
esserit,  ednflagratam  modo  urbem  regere  sperare  posse. 


72  KEY  TO  MOULTON’S  LATIN  COMPOSITION 


3.  Tertium  genus,  qul  fuerunt  Sullae  colbnorum, 
veteres  raplnas  exspectabat.  4.  Sed  bom  elves,  qul 
Sullae  prbscrlptibnum  meminerant,  iam  istam  raplnam 
non  passun  erant. 


chap.  x. 

1.  Quartum  genus,  qul  vetere  aere  alieno  premuntur 
quod  numquam  solvent,  in  castra  hostium  se  conferat, 
ut  non  s5lum  ill!  sed  ne  Catillna  quidem  sdlus  pereat. 
2.  Denique  omnes  slcaril  et  facinorosi,  qulpropril  Cati- 
llnae  sunt,  se  cum  eo  coniungant  atque  in  furore  et 
scelere  pereant,  ut  hoc  seminarium  Catilinarum  ex 
urbe  deducatur. 

CHAP.  XI. 

i.  Cicero  putavit  bellum  esse  paulum  timendum,  si 
imperatbres  Romani  florem  Italiae  ac  rbbur  contra 
ilium  gladiatorem  eduxissent.  2.  Nam  cbpiae  atque 
ornamenta  urbana  n5n  conferenda  erant  cum  inopia 
Catillnae,  qul  exercitus  et  vectlgalium  egebat.  3. 
Deinde,  honestas,  fortitudo,  prudentia  cum  turpitudine, 

cum  Ignavia,  cum  temeritate  certaturae  erant. 

« 

CHAP.  XII. 

1.  Cicerb,  cum  salutl  urbis  provldisset,  Metellum, 
qul  certissimus  esse  exlstimabatur,  mlsit,  qul  omnes 
extra  urbem  motus  Catillnae  opprimeret.  2.  Deinde 
eos  qul  Romae  remanserant  admonuit  els  esse  quiescen- 
dum  aut  exeundum.  3.  Consules  enim  vigilare  et 
career  exspectare  qul  se  contra  salutem  urbis  commo- 
visset. 


CICERO:  SECOND  ORATION  AGAINST  CATILINE.  73 


CHAP.  XIII. 

I.  Cicero  pollicitus  est  se  togatum  hoc  Insidiosum 
bellum  ita  administraturum  esse  ut  omnes  bon!  incolu- 
mes  essent.  2.  Nam  putavit  deos,  qul  quondam  popu- 
lum  Romanum  ab  externo  hoste  defendissent,  nunc 
urbem  atque  sua  templa  esse  defensuros.  3.  Itaque, 
auxilils  e5rum  fretus,  paucls  improbls  punltls,  se  omnes 
motus  esse  sedaturum  confidebat. 


CICERO:  THIRD  ORATION  AGAINST  CATILINE. 


CHAP.  I. 

i.  Cicero  iam  putavit,  quoniam  suls  labdribus  urbs  e 
'  maximis  perlculls  erepta  esset,  se  esse  apud  populum 
Rdmanum  non  minus  in  honore  quam  Rdmulum  ipsum 
debere.  2.  Nam  condiciones  rel  publicae  conservan- 
dae  consul!  perlculosae  fuerant,  quoniam  el  cum  con- 
iuratls  perditls,  qu!  iam  gladium  destrinxerant  atque 
ignis  tot!  urbi  circumdaturl  erant,  certandum  fuit.  3. 
Nunc  igitur  clvibus  exposuit  quern  ad  modum  consilia 
Catillnae  ducis  coniurationis  investlgavisset  ac  com- 
pressisset. 

CHAP.  11. 

1.  Quoniam  mult!  soci!  Catillnae  turn  cum  ipse 
erupit  n5n  exierunt,  Cicero  incredibile  periculum  osten- 
dere  voluit,  ut  populus  suae  saluti  providere  posset.  2. 
Ac  demum  facultas,  quam  iam  diu  optabat,  e!  oblata 
est.  3.  Nam  Lentulus  legatos  Allobrogum  sollicita- 
verat  atque  in  Galliam  per  e5s  litteras  miserat.  4. 
Itaque  Cicero  ad  pontem  Mulvium,  quern  Allobroges 
transitur!  erant,  misit,  qu!  legatos  comprehenderent 
atque  sibi  litteras  traderent. 

CHAP.  III. 

1.  Mane  c5nsul‘  senatum  coegit  et  coniuratos  ar- 
cessivit,  qu!  litteras  esse  captas  nondum  cdgnoverant. 


CICERO:  THIRD  ORATION  AGAINST  CATILINE.  75 


2.  Turn  contra  admonitum  multorum  et  clarorum  viro- 
rum,  qul  verebantur  ne  maiorem  tumultum  iniceret,  rem 
integram  prius  etiam  ad  senatum  frequentem  detulit 
quam  litteras  aperuit.  3.  Interim  praetor,  qui  ad 
aedes  Cethegi  missus  erat,  cum  multls  tells  quae  ibi 
invenerat  rediit. 


CHAP.  IV. 

1.  Litterae  coniuratos  urbem  incensuros  et  quam 
plurimos  elves  trucldaturos  slgnificaverunt.  2.  Duces 
quoque  urban!  praesto  erant,  qul  se  cum  Catillna,  qul 
exercitum  in  urbem  duceret,  coniungerent.  3.  Gallls 
autem  praescrlptum  erat  ut  suum  exercitum  in  Italia 
cum  copils  pedestribus,  quas  e5  coniurati  missurl  essent, 
coniungerent.  4.  Lentulo,  qul  se  post  hunc  annum  ex 
fatls  Sibylllnls  regem  futurum  esse  arbitrabatur,  ante 
Kalendas  Ianuarias  incensionem  urbis  fieri  placuit. 

CHAP.  v. 

1.  Ut  brevissime  dicam,  omnes  re!,  cum  primo 
quisque  aliquid  impudenter  respondisset,  signis  ostentls 
ac  rnanu,  ita  abiecti  conscientia  erant  ut  aut  conticesce- 
rent  aut  confiterentur.  2.  Qu5s  non  solum  litterae  ac 
manus  sed  etiam  voltus  et  oculi  indicaverunt.  3. 
Haec  sola  certissima  indicia  sceleris  esse  debuerunt.. 
4.  Sed  vis  cdnscientiae  tanta  fuit  ut  ne  Lentulus 
quidem,  quern  impudentia  nemo  superabat,  aliquid  se 
Gallis  de  regno  urbis  atque  imperio  dixisse  negaret. 

CHAP.  VI. 

1 .  Indicium,  quod  expositum  erat,  tarn  certum  erat  ut 
senatus  Ciceroni  gratias  ageret  quod  coniuratos  com- 
prehendisset  consiliaque  eorum  patefecisset.  2.  Atque 


76  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION. 

etiam  supplicationem  eius  nomine  dels  immortalibus, 
quibus  ducibus  urbem  perlculo  llberasset,  decreverunt. 
3.  Novem  perditissimls  conluratls  punltls,  ceteros 
sanarl  posse  arbitrate  sunt.  4.  Ac,  ne  qua  religio 
sibi  in  praetore  puniendo  esset,  Lentulum  magistrate 
se  abdicare  coegerunt. 

CHAP.  VII. 

1.  Cicero,  cum  Catillnam  ex  urbe  tanta  pace,  tanto 
silentio  eiecisset,  dlmicandum  sibi  non  esse  putavit 
cum  ceteris,  qul  multo  minus  pertimescend!  essent.  2. 
Catillna  acerrimus  ac  callidissimus  fuit.  3.  Homines 
appellare  et  temptare  sclvit.  4.  Neque  vero,  si  cul  ut 
aliquid  faceret  mandarat,  unquam  prius  ipse  vigilare  ac 
laborare  destitit,  quam  confectum  esset.  5.  Si  non 
ille  urbem  rellquisset,  Cicero  non  tarn  facile  litteras 
deprehendlsset  cdnsililsque  coniuratdrum  obstitisset. 


CHAP.  VIII. 

1.  Ne  de  omnibus  cdnsilils  dlcam,  quibus  in  suo 
cdnsulatu  Cicero  obstitit,  id  quod  vix  videtur  unlus 
hominis  fuisse  ilium  confecisse  dlcendum  est.  2.  Ipse 
sibi  deos  immortales  auxilium  tulisse  arbitratus  est.  3. 
Nam  non  solum  vlsae  nocturnd  tempore  faces  ac  terrae 
motus  sed  maxime  statua  Romull  de  caelo  percussa  et 
legum  aera  liquefacta  indicaverant  fore  ut  imperium 
deleretur,  nisi  aliqua  ratione  del  immortales  placatl 
essent.  4.  Itaque  illorum  placandorum  causa  ludos 
per  decern  dies  fecerant  et  consules  simulacrum  Iovis 
maius  faciendum  conlocaverant. 


CICERO:  THIRD  ORATION  AGAINST  CATILINE.  77 


CHAP.  IX. 

I.  Cicero  putavit,  nisi  del  immortales  omnia  admin- 
istrarent,  futurum  non  fuisse  ut,  quo  die  simulacrum 
Iovis  ad  curiam  converteretur,  eo  ipso  die  in  aedem 
Concordiae  coniurat!  ducerentur.  2.  Neque  sibi  tan- 
tum  laudis  sumere  voluit  ut  dels  ducibus  se  ad  indicia 
coniuratorum  pervenisse  negaret.  3.  Dlvlnitus  item 
factum  esse  credidit  ut  ill!  barbarl,  quibus  Lentulus  et 
ceterl  litteras  mandaverant,  n5n  tacerent  atque  impe- 
rium  quod  sibi  patricil  homines  Romae  obtulerunt  ac- 
ciperent. 

CHAP.  x. 

I.  Quam  ob  rem  Cicero,  elves  cohortatus  ut  e5s 
ludos  qu5s  senatus  dels  immortalibus  decrevisset  cele- 
brarent,  coniurationem  Catillnae  cum  clvllibus  Sullae 
dissensibnibus  et  Marl,  qul  mutare  modo  rem  publicam 
voluerant,  contulit.  2.  Ostendit,  cum  Catillna  tantum 
urbis  incendere  ac  tantum  clvium  trucldare  quantum 
potuisset  constituisset,  omnes  elves  se  duce  servatos 
esse,  illas  autem  omnes  clvlles  dissensiones  internecione 
virorum  qul  lumina  civitatis  essent  esse  dliudicatas. 

CHAP.  XI. 

1.  Nunc  verb  non  tarn  auxilium  popull  Romani 
quam  laudem  posteritatis  Cicero  cuplvit.  2.  Ac  ne 
did  quidem  opus  est  ilium  gloriam  eius  modi  consecu- 
tum  esse,  quam  minus  dignus  adsequl  non  potuisset. 
3.  Memoria  enim  consulatus  eius  duo  fere  mllia  anno- 
rum  propagata  est,  atque  orationes  eius  iam  diu  in 
nostrls  rationibus  discipllnae  inveterascant.  4.  Quae 
res  monumentum  taciturn  est  memoriae  eius  qul  non 
bello  sed  oratione  sedem  imperi  servavit. 


78  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION. 


CHAP.  XII. 

i.  Cicerd  iam  aeternam  voluntatem  omnium  bon5- 
rum  clvium  c5nsecutus  erat.  2.  Nec  quicquam  amplius 
adqulrere  poterat  quod  sibi  valeret  ad  glSriam.  3. 
Atque,  ut  huius  fortuna  fuerat  ut  elves  ab  audaci  ac 
scelerata  coniuratione  conservaret,  sic  nunc  illls  viden- 
dum  erat  ne  el  noceretur  ab  ils  qulbus  is  animus  erat 
ut  eum  lacesserent.  4.  Praesertim  cum  c5nsulatus 
eius  condicio  fuerat  ut  perdit5rum  impetibus  depel- 
lendls  a  clvibus  inimlcitiam  e5rum  susciperet  quibuscum 
el  in  reliquum  tempus  vlvendum  esset. 


CICERO:  FOURTH  ORATION  AGAINST  CATILINE. 


CHAP.  I. 

I.  Cum  senatus  convocatus  esset  ut  viderent  quid 
de  coniuratls  agerent,  omnes  in  Ciceronem  oculSs  suos 
converterunt.  2.  Atque  ille  libentissime  locutus  est, 
eorum  enim  erga  eum  voluntas  in  perlculls  gratissima 
fuit.  3.  EtsI,  ut  consul  factus  est,  neque  suae  doml 
neque  in  curia  umquam  vacuus  Insidils  fuerat,  urbem 
ex  flamma  eripuerat  ac  salutem  senatul  populoque 
pepererat.  4.  Itaque  quaecumque  fortuna  el  propo- 
neret,  libenter  ferre  volebat,  cum  consulatus  eius  ad 
salutem  patriae  fatalis  esse  videretur. 

CHAP.  11. 

I.  Qua  re  senatores  Cicero  cohortatus  est  ut  sibi 
cbnsulerent  neve  de  eo  cogitarent.  2.  Nam,  etiamsi 
sibi  mors  obtigisset,  quoniam  pro  eo  ac  meritus  esset 
popull  gratiam  accepisset,  aequo  anim5  paratoque  se 
morl  posse  arbitratus  est.  3.  Et  tamen  familiae  suae 
maeror  metusque  eum  vehementer  movit.  4.  Neque 
enim  fuit  is  qul  animbs  eorum  qul  sibi  carissiml  essent 
neglegeret.  5.  Neque  clvls  perlre  volebat,  etiamsi 
ipse  ad  coniuratos  puniendos  n5n  relinqueretur.  6. 
Non  enim  mediocres  sceleratl  erant  ill!  qul  in  iudicium 
adduct!  sunt. 


80  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITLON. 

CHAP.  III. 

i.  Quoniam  rel  c5nfessl  erant  et  Lentulus  praetura 
se  abdicaverat,  Cicero  ilia  praedlxit  quae  esse  consulis 
arbitratus  est.  2.  Senatum  cohortatus  est  ne  rem 
prolataret,  sed,  quacumque  ratione  placeret,  celeriter 
statueret :  coniurationem  iam  prldem  misceii  et  nunc 
celerrime  manare.  3.  Atque,  cum  tot  adflnes  essent, 
ad  eos  indicium  integrum  retulit.  4.  Nam,  quamquam 
de  facto  quid  iudicarent  multls  iam  decretis  ostendis- 
sent,  de  poena,  omnibus  indicils  expositls,  e5s  senten- 
tiam  ferre  oportere  putavit. 

CHAP.  IV. 

1.  Silanus,  qul  consul  deslgnatus  primus  sententiam 
rogatus  est,  auctores  tarn  horribilis  coniurationis  prae- 
sentl  morte  dignos  esse  censuit.  2.  Caesar  autem, 
cum  neque  poenam  levare  neque  animis  atque  corpo- 
ribus  nefariorum  hominum  dolores  adimere  vellet, 
intellegebat  vincula  sempiterna  ac  publicationem  bono- 
rum  iure  inventa  esse  ad  poenam  e5rum  qul  ali5s  vita 

praedae  causa  privare  voluerunt.  3.  Huic  placuit  con- 

• 

iuratos  municipils  dispertirl  et  custodias  circumdarl  ne 
qua  spes  esset  quae  eos  in  miserils  consolaretur. 

CHAP.  V. 

1.  Cicerd  idem  quod  Silanus  sensit,  etsi  sua  ipsius 
interesse  senatum  sequi  sententiam  Caesaris,  qul  vere 
popularis  esse  habebatur,  intellegebat.  2.  Multum  in- 
terfuit  inter  Caesarem  atque  eos  qui  aberant  ne  de 
capite  civis  Romani  sententiam  ferrent.  3.  Nam  Cae¬ 
sar  in  Lentulo  aeternis  tenebris  mandando  ea  quae  de 
scelere  coniuratdrum  ac  poena  sentiebat  dicere  non 


CICERO:  FOURTH  ORATION  AGAINST  CATILINE.  81 

dubitavit,  et  suam  in  rem  publicam  voluntatem  ostendit. 
4.  At  vero  Cicero  iudicavit  nullum  esse  perlculum  in 
coniuratls  morte  multandis,  quod,  cum  rel  publicae 
essent  hostes,  elves  non  iam  essent. 

CHAP.  VI. 

1.  Consul  arbitrabatur  esse  n5n  crudelitatis  sed  hu- 
manitatis  hos  homines  punlre,  ne  urbem  incenderent  ac 
caede  clvium  baccharentur.  2.  Nisi  vero  supplicium 
de  illls  quam  acerbissimum  sumpsisset,  crudelitatis  in 
elves  vituperationem  sibi  subeundam  sensit.  3.  Nam 
in  partium  contentione  homines  iussu  consulum  inter- 
fectl  erant.  4.  Itaque  nunc  illls  verendum  non  erat  ne 
in  hos,  qul  alii  urbem  Inflammandam,  alii  elves  interfici- 
endds,  attribuissent,  aliquid  severius  statuerent. 

CHAP.  VII. 

I.  Erant  qul  vererentur  ut  consul  ea  quae  senatus 
statuisset  transigere  posset.  2.  Sed  omnes  elves  tanta 
voluntate  ad  rem  publicam  conservandam  ac  studi5 
consenserunt  ut  Cicero  se  habiturum  esse  satis  praesidl 
arbitraretur.  3.  Etiam  equites  et  senatores  ad  con- 
cordiam  communl  perlcul5  revocatl  erant.  4.  Denique 
omnes  ordines  ingenuorum  de  amore  rel  publicae  inter 
se  certabant.  5.  Etenim  omnes  possessionem  llber- 
tatis  perpetuam  tenerl  voluerunt. 

CHAP.  VIII. 

1 .  Llbertlnus  erat  nemo,  qul  modo  virtute  llbertatem 
consecutus  esset,  qul  non  audacia  coniuratorum  ad 
urbem  suamque  domum  defendendam  excitaretur.  2. 
Etiam  servl  rem  publicam  stare  voluerunt  ;  nam,  si 


82  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION. 


urbe  stante  eorum  condicio  miserabilis  erat,  intolera- 
bilis  incensa  futura  erat.  3.  Ac  videlicet  omnes  qul 
in  tabernls  erant  cursum  otidsum  quaestus  cotldianl 
salvum  esse  voluerunt.  4.  Qua  re  Cicero  speravit 
senatum  populo  Romano  non  defuturum  esse,  cuius 
illls  praesidia  defutura  non  essent. 

CHAP.  IX. 

1.  Cicero,  quoniam  ipse  ex  morte  dlvlnitus  reser- 
vatus  erat,  se  officio  fungi  consular!  debere  putavit.  2. 
Itaque  senatores  imploravit  ut  viderent  ne  llbertas, 
quae  magna  virtute  stabillta  esset,  unquam  deleretur. 
3.  Atque  illls,  a  quibus  patria  auxilium  supplex 
peteret,  statim  de  poena  coniuratorum  non  llbertatis 
solum  sed  etiam  suarum  fortunarum  ac  focdrum  causa 
esse  iudicandum  docebat. 

CHAP.  X. 

I.  Cum  Cicero  consul  inimicitiam  multorum  perdi- 
torum  suscepisset,  eum  factorum  suorum  non  paeni- 
tebat,  laudem  enim  magis  amavit  quam  mortem  timuit. 
2.  Nec  quisquam  imperatorum  illorum  clarissimdrum 
qul  aeternam  gloriam  terra  marlque  adsecut!  erant  quam 
hie  maius  fecerat,  —  nisi  vero  gloriosius  est  externum 
hostem  superare  quam  ad  concordiam  omnes  ordines- 
clvium  dissensidnibus  partiumque  contentionibus  di- 
strictos  revocare  atque  homines  dementia  aliqua  ac 
furore  depravatos  a  pernicie  rel  publicae  repellere. 

CHAP.  XI. 

I.  Ut  rem  publicam  defenderet,  Ciceroni  imperium, 
dlvitiae,  triumphl  ceteraque  laudis  Insignia  neglegenda 


CICERO:  FOURTH  ORATION  AGAINST  CATILINE.  S3 

erant.  2.  Sed  pro  his  magnam  consulates  sui  laudem 
adsecutus  est.  3.  Etenim  suo  ipslus  perlculo  coniura- 
tionem  patefecit  atque  effecit  ut  coniuratl  convince- 
rentur  et  interficerentur, — denique  senatum  ad  suas 
aras  ac  focos,  ad  llbertatem  atque  imperium,  ad  domos 
ac  patriam  defendendam  excitavit.  4.  Et  ea  quae 
senatus  statuit,  quoad  vixit,  per  se  ipsum  praestitit  ac 
defendit. 


THE  CITIZENSHIP  OF  ARCHIAS. 


-♦O* 


CHAP.  I. 

i.  Cicero  puer  Archia  praeceptore  ration!  atque  art! 
clicendi  studuit.  2.  Ac  iam,  cum  in  exercitati5ne 
dicend!  versaretur,  ei  qui  se  cohortatus  esset  ut  hanc 
rationem  studiorum  ingrederetur,  quantum  esset  situm 
in  se,  opem  ferre  se  debere  sensit.  3.  Praeterea,  etsi 
in  eo  non  eadem  fuit  facultas  ingen!  quae  in  Archia, 
poetas  atque  oratores  quddam  communi  vinculo  cogna- 
tionis  inter  se  continer!  aestimavit. 

CHAP.  II. 

1.  Cum  multi  et  literatissim!  homines  in  hoc  iudicio 
adessent,  Cicero  n5n  iudiciali  sermone  utebatur  sed 
liberius  de  litterarum  studio  dicebat.  2.  Et,  cum 
Archiam  legibus  civem  esse  ostendisset  neque  ob  earn 
rem  de  civitate  eici  posse;  perfecit,  ut,  etiam  si  non 
esset  civis,  eum  adsciscendum  esse,  quod  poeta  esset, 
videretur. 

CHAP.  III. 

1.  Archias,  qui  Antiochiae  natus  est,  adulescentulus 
omnibus  suis  sociis  studio  scribend!  antecellebat  et 
Asia  cunctaque  Graecia  notus  est.  2.  Graeciae 
Italiae  urbes  ingenium  atque  hominem  ipsum  tantum 
colebant  ut  eum  civitate  dignum  iudicarent.  3.  Cum 
Romam  venisset,  Luculli  primi  ingenium  eius  atque 


THE  CITIZENSHIP  OF  AKCHIAS. 


85 


virtutem  percipiebant.  4.  Et,  cum  .Luculll  suam 
clomum  hunc  recepissent,  summl  ac  clarissimi  homines 
eum  summo  honore  adficiebant.  5.  Sed  hoc  erat 
ingem  atque  virtutis  ut,  qul  eum  adulescentulum  dlli- 
gebant,  eldem  senem  colerent. 

CHAP.  IV. 

1.  Accidit  ut  cum  Lucullo  Archias  Heracllam 
venlret  ;  quam  cum  esse  clvitatem  aequissimo  iure  ac 
foedere  cdgndvisset,  in  earn  clvitatem  ut  adscrlberetur 
per  Lucullum  effecit.  2.  Postea  Silvani  lege  et  Car- 
bdnis,  quae  sexcentensimo  sexagensimo  qulntd  anno  ab 
urbe  condita  lata  est,  ius  clvis  Romani  adsecutus  est. 
3.  Et,  cum  Gratius,  qul  tabulas  Heracliensium  deletas 
esse  sclvit,  Archiam,  quod  clvis  non  esset,  reicl  vellet, 
Lucullus  se  ipsum  interfuisse  cum  Archias  Heracliensis 
adscrlberetur  testatus  est.  4.  Nihil  Gratius  respon¬ 
ded  poterat. 

CHAP.  v. 

1.  Quoniam  Archias  n5n  in  AppI  tabulls  sed  in 
Metelll  adscriptus  est,  quern  omnes  dlligentissimum 
esse  cognoverant,  non  erat  quod  quisquam  dubitaret 
quin  clvis  esset.  2.  Praeterea  complures  foederatae 
quoque  clvitates  eum  clvitate  donaverant.  3.  Atque 
in  iuribus  clvis  Romani  iam  prldem  versabatur.  4. 
Tamen  Gratius  census  requlslvit,  cum  Archiam  ne  in 
urbe  quidem  cum  populus  censeretur  fuisse  cognovisset. 

CHAP.  VI. 

i.  At,  lege  omisso,  Cicero  Archiam  clvitate  dlg- 
num  aestimavit  quod  suppeditaret  ubi  industrius  homo 
post  laborem  cotldianum  animum  reficeret.  2.  Neque 


86  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION 

♦ 

Ciceronem,  quantum  plerlque  ad  requiem  et  ad  volup- 
tatem  tribuerent  temporis,  tantum  se  in  studio  littera- 
rum  sumere  faterl  pudebat.  3.  Etenim  h5c  magni 
esse  in  laude  atque  honestate  persequenda  el  persuasum 
est.  4.  Atque  idem  tamen  reprehendisset  eum  qui  se 
ita  litteris  abderet  ut  nullum  tempus  commodo  aml- 
corum  subrum  attribuere  posset. 

CHAP.  VII. 

1.  Etsi  doctrina  ad  virtutem  atque  honorem  non 
semper  valet,  multi  autem  homines  eximia  atque  in- 
lustri  natura  sine  doctrina  moderati  et  graves  exstiterunt, 
tamen  summi  viri  fuerunt  ii  qui  natura  inlustri  praediti 
ratione  quadam  ac  disciplina  eruditi  sunt.  2.  Huius 
modi  fuit  Africanus,  huius  modi  fuit  Cat5  ille  senex, 
qui,  dum  se  ad  litterarum  studium  confert,  non  delecta- 
tidnem  solam  petebat.  3.  Haec  profecto  studia  sunt 
temporum  omnium  atque  locbrum  domi  ac  foris. 

CHAP.  VIII. 

1.  Nonne  mors  Rose!  senis  nos  omnes  nuper  vehe- 
menter  commovit?  2.  Erg5  ille  arte  ac  venustate 
quibus  versus  alienos  dixit  laudari  debuit,  Archiam  non 
admiremur,  non  defendamus,  qui  suds  versus  optimos 
extempore  dicere  possit,  atque  adcurate  versus  scribere 
possit  quos  ne  veteres  quidem  scriptores  superaverint  ? 
3.  Poetae,  qui  non  praeceptis  ac  disciplina  sed  divino 
spiritu  valent,  quorum  vox  etiam  bestias  immanes 
movet,  sancti  apud  vos,  humanissimds  homines,  haberi 
debent. 


THE  CITIZENSHIP  OF  ARC  HI  AS. 


87 


CHAP.  IX. 

i.  Ergo  multae  nationes  Homerum  etiam  post  mor¬ 
tem  clvem  vindicaverunt,  nos  hunc  vlvum  non  expe- 
temus,  praesertim  cum  quisque  eum  poetam,  qul  suam 
virtutem  optime  praedicare  possit,  libentissime  audiat  ? 
2.  Praeterea  is,  qul  clvem  Romanum  clarissimum 
laudat,  gloriam  populi  Romani  celebrat.  3.  Apertus 
quidem  Pontus,  Lucullo  imperante,  populi  Romani  laus 
est.  4.  Ita  poetae,  qui  nostros  Magnos  laudent,  ex 
marmore  constitui  atque  a  cuncto  populo  Romano 
ornari  debent. 

CHAP.  x. 

1.  Atque  eo  magis  Archiam  ornare  debemus,  quod 
Latini  versOs  n5n  in  tot  nationibus  quot  Graeci 
leguntur.  2.  Atque  Archias,  ubi  nostri  fortes  gloriae 
causa  dimicant,  eodem  ad  gloriam  famamque  celebran- 
dam  plurimum  valeat.  3.  Quis  Alexandrum  atque 
Achillem  fortunatbs  non  putat,  qui  scriptores  qui  res 
suas  praedicarent  habuerint?  4.  Ergo  nostri  impera- 
tores  saepe  poetas  peregrinos  etiam  malos-  civitate 
tamen  dignos  duxerunt ;  nos  hunc  poetam,  qui  est  vir 
summo  ingenio  et  virtute,  civis  autem  Romanus  lege 
est,  reiciemus? 


CHAP.  XI. 

1.  Optimus  quisque  laudarl  vult.  2.  Ne  philosophi 
quidem  usque  eo  gloriam  despiciunt  ut  sua  nomina  in 
iis  libris  quos  scribunt  inscribere  dubitent.  3.  Confi- 
teor  me  laetatum  esse  quod  Archias  versibus  consulates 
mei  res  inchoasset.  4.  Nam  quaedam  nos  omnes  vir- 
tus  concitat  ut  laboremus,  ut  posteritati  commemora- 
tionem  nominum  tradamus.  5.  Qua  detracts,  non 


88  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION \ 

haberemus  quare  in  hoc  exiguo  vitae  curriculo  labora- 
remus  et  angeremur. 


CHAP.  XII. 

i.  Certe  ego  tam  parvl  animl  n5n  sum  ut  earum 
rerum  quas  in  vita  gessl  me  post  mortem  meminisse 
desiturum  esse  credam.  2.  Atque  mea  ingenia  ac 
virtutes  a  poeta  expriml  et  polirl  quam  simulacrum  cor¬ 
poris  mel  ex  marfnore  constitul  ab  artifice  mult5  malim. 
3.  Quare  debetis,  iudices,  non  solum  ipslus  sed  etiam 
rel  publicae  causa  hunc  cdnservare,  qul  cum  ingenid 
turn  virtute  amlcitia  familiarum  nobilissimarum  dlgnus 
exlstimatur,  clvis  autem  Romanus  integerrimo  testi- 
m5nio  comprobatur. 


POMPEY’S  MILITARY  COMMAND. 


+o 


.CHAP.  I. 

I.  Quamquam  optimus  quisque  ex  hoc  loco  dlcendl 
honorem  maxime  cuplvit,  tamen  antea  per  vitae  meas 
rationes  omne  meum  tempus  ad  meos  amlcds  defen- 
dendds  transmlsl.  2.  At  nunc,  cum  mihi  honores  me 
praetore  creando  mandaveritis,  quidquid  auctoritatis  in 
me  est  apud  eos  utar  potissimum,  qu!  tarn  bene  de 
me  iudicaverunt.  3.  Atque  maxime  laetor  quod  de  eo 
mihi  dlcendum  est,  de  quo  difficile  non  erit  invenire 
quod  dicam. 

CHAP.  11. 

1.  Ut  levissime  dicam,  Mithridates  et  Tigranes 
bellum  vestrls  vectlgalibus  Inferunt.  2.  Atque  equites 
Romani,  qul  vectlgalia  vestra  exercent,  recipiunt  ex 
Asia  cotldie  litteras  :  bellum  ab  eo,  qul  Lucullo  suc- 
cesserit,  male  administrarl,  atque  omnes  socios  quem- 
dam  imperatorem  quern  hostes  timeant  deposcere.  3. 
Qua  re,  cum  bellum  sit  eius  modi,  quod  salutem  socio- 
rum  vestrorum  ac  vectlgalium  in  discrlmen  adducat, 
mihi  videtur  summo  studio  vos  id  persequl  debere. 

CHAP.  III. 

1.  Vobls,  qul  adpetentes  gloriae  estis,  memoria 
illlus  superioris  maculae  delenda  est  neque  socil  re- 
linquendl  sunt  Mithridatl  trucldandl.  2.  Etenim  ille 


90  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION. 

rex,  a  Mtirena  superatus,  iam  diu  in  vestrls  vectlgalibus 
versatur.  3.  Verum  tamen  nostrl  superiores  impera- 
tores  reprehendendl  non  sunt,  qu5s  ex  Asia  Romam 
res  publica  revocavit. 

CHAP.  IV. 

1.  Mithridates  autem  novos  exercitus  classemque 
magnam  comparavit,  ut,  cum  in  Hispania  bellum 
gereremus,  in  nos  impetum  *  faceret.  2.  Sed  tamen 
alterius  partis  huius  ancipitis  contentions  perlculum 
Pompeius  removit ;  alteram  prlmo  optime  administravit 
Lucullus.  3.  Neque  hulc  laus  detrahenda  est  propter 
haec  quae  nuper  acciderunt,  quae  n5n  culpae  sed  for- 
tunae  tribuenda  erant.  4.  Sed  ad  exorsum  orationis 
meae  mihi  revertendum  est. 

chap.  v. 

1.  Vos  vectlgalia  amissa  et  elves  Romanos  trucl- 
datos  neglegere  debetis,  cum  nostrl  maiores,  eos  qu! 
nostros  legatos  superbius  adpellassent  inultds  relin- 
quere,  sibi  turpissimum  esse  exlstimarent?  2.  Duo 
reges  salutem  socidrum  summum  in  perlculum  vocant, 
qul  dlgnl  sunt  qu!  a  vobls  defendantur,  atque  hoc  magis 
quod  ceteri  imperatores,  qu!  ad  eos  miss!  sunt,  eorum 
oppida  dlripuerunt.  3.  Hie  autem  unus  imperator, 
quern  volunt,  tanta  humanitate  ac  temperantia  est,  ut 
hi  tut!  sint,  si  ille  qul  eos  defendat  missus  sit. 

CHAP.  VI. 

1.  Qua  re  vos  cum  sociorum  turn  vestra  causa  con- 
venit  etiam  a  timore  incursionis  defendere  has  terras, 
quae  tarn  oplmae  sunt  ac  fertlles  ut  els  et  ad  belli 
subsidia  et  ornamenta  pads  content!  esse  posslmus, 


POMPEY'S  MILITARY  COMMAND. 


91 


2.  Quo  tandem  animo  his  vectlgalibus  frul  poteritis, 
nisi  et  e5s  qul  nobis  ea  pensitant  et  e5s  qul  exigunt 
conservaritis  ?  3.  Nam,  cum  duo  exercitus  hostlles 

propter  adsint,  incursionem  timent.  4.  Qul  timor  ipse 
agriculturam  ac  mercatorum  navigationem  intermittit. 

CHAP.  VII. 

1.  Vectlgalia,  qul  sunt  nervl  rel  publicae,  minul  non 
possunt,  ut  non  calamitatem  trahant.  2.  Etenim  ratio 
pecuniarum,  quae  Romae  versatur,  ita  cum  pecunils 
Asiaticls  implicata  est  ut,  si  illlc  solutio  impedlta  sit, 
tides  Romae  concidat.  3.  Qua  re  est  sapientiae 
videre,  nisi  salutem  sociorum  ac  fidem  doml  defendatis, 
parvi  postea  relaturum  esse  bello  recuperare  provincias 
in  quibus  elves  Romani  pecuniam  ad  vectlgalia  exer- 
cenda  conlocare  non  audeant. 

CHAP.  VIII. 

1.  Nunc  hoc  bellum  magnum  est  neque  contemnen- 
dum,  tamen  non  est  timendum.  2.  Non  enim  est  tarn 
difficile  quam  id  bellum  in  quo  Lucullus  hostes  multls 
proelils  terra  marlque  superavit.  3.  Hie  Idem  im- 
perator  patefecit  nostrls  legionibus  Pontum,  urbes  cepit, 
regnum  avltum  Mithridatl  occupavit.  4.  Atque  Lu- 
cullo  maxima  laus  debetur  quod  haec  omnia  integrls 
vectlgalibus  fecerit. 

CHAP.  IX. 

I.  Si  non  nostrl  mllites  moratl  essent  ut  aurum 
atque  argentum,  quae,  ut  persequendl  studium  retar- 
daret,  Mithridates  fugiens  rellquerat,  conligerent,  ille 
non  profugisset.  2.  Praeterea  multae  aliae  nationes, 
quae  a  nobis  numquam  lacessltae  erant,  timere  coepe- 


92  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION 

runt  ne  noster  exercitus  in  se  dlripiendl  causa  adductus 
esset.  3.  Qua  re  auxilia  ad  Mithridatem  superatum 
mlserunt  atque  ita  eum  superatum  erexerunt  ut  in 
patriam  reverteretur,  atque  etiam  exercitum  vlctorem 
superaret.  4.  Cum  acciderit  ut  Lucullus  in  hac 
calamitate  revocaretur,  bellum  ab  integrls  nationibus 
susceptum  perlculosum  factum  est. 

chap.  x. 

1.  Cum  hoc  bellum  perlculosum  sit,  unum  impera- 
torem  habemus  qul  omnes  ceteros  scientia  re!  mllitaris 
superet.  2.  Neque  enim  hoc  exercitatior  in  bell5 
externo  ac  civil!,  servill  atque  naval!  fuit  quisquam.  3. 
Denique  nulla  mllitiae  discipllna  est,  in  qua  a  pueritia 
non  exercitus  sit.  4.  Ille  pluribus  vlctorils  potitus  est 
et  plures  triumphos  egit  quam  quisquam  alius  eorum 
qul  nunc  sunt  aut  in  antlquis  temporibus  fuerunt.  5. 
Hie  igitur  homo  potissimum  ad  id  bellum  perlculbsum 
nobis  est  deligendus. 

CHAP.  XI. 

1.  Iam  vero  quis  virtut!  Pompel  parem  5rati5nem 
invenlre  potest,  in  quo  summae  sunt  omnes  virtutes 
imperatoriae  ?  2.  Atque  ed  magis  fide  atque  honore 

nostro  dlgnus  est  quod  in  omni  genere  belli  exercitus 
est.  3.  Ille  iter  per  Galliam  in  Hispaniam  patefecit  ac 
bellum  servile. compressit.  4.  Praedones  nunc  vero 
omnibus  sinibus  atque  portubus  universl  maris  depulit, 
cum  tarn  firmum  imperium  haberent  ut  socils  praesidio 
classibus  vestrls  esse  non  possetis,  ac  ne  mercatbres 
quidem  nostrl  navigare  nisi  hieme  summa  possent. 


POMPEY'S  MILITARY  COMMAND. 


93 


CHAP.  XII. 

i .  Sed  quid  socios  nostros  vel  mercatores  tutbs  non 
fuisse  dicam,  cum  praedones  praetorem  Romanum 
ceperint,  vestrbs  portus  dlripuerint,  prope  populo 
Romano  Inspectante  vestram  classem  ceperint  ?  2. 

Et  tamen  Pompeius  paucls  mensibus  postquam  hoc 
bellum  suscepit  totum  mare  praedonibus  liberavit  et 
omnibus  sinibus  atque  portubus  praesidid  class!  sua  fuit. 
3.  Idem  a  Cretensibus  obsides  recepit,  Ciciliamque  ad 
imperium  popull  Roman!  adjunxit.  4.  Quis  alius  est 
qu!  tantum  tarn  celeriter  quam  Pompeius  conficere 
potuisset  ? 

CHAP.  XIII. 

1.  Verum  tamen  in  summo  imperatore  maxima  inno* 
centia  ac  temperantia  esse  debent.  2.  Neque  enim 
quicquam  amplum  de  re  publica  imperator  cogitare 
potest,  qu!,  cum  se  bellum  gerere  simulet,  pecuniam  ex 
aerarid  ad  suum  quaestum  depromat.  3.  Si  Romae 
hoc  factum  est,  quid  apud  socios  fiat,  qubcumque  avar! 
imperatores  venerunt,  omnes  existimare  potestis.  4. 
Pompeius  autem  suum  exercitum  nemin!  nocere  nec 
quicquam  ne  a  cupiente  quidem  cive  accipere  patitur, 
ne  domus  sociorum  avaritiae  perfugium  sint. 

CHAP.  XIV. 

1.  Age  vero,  Pompeius  ad  ultimas  terras  celerrime 
pervenire  poterat  quod  iter  ad  voluptatem  non  inter- 
misit,  ac  ne  visit  quidem  signa  et  tabulas,  quas  alii 
sustulissent.  2.  Itaque  mirandum  non  est  soci5s  cre¬ 
dere  Pompeium  esse  tanta  continentia  quanta  veteres 
Roman!  quondam  esse  putabantur.  3.  Et  difficile 


94  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION 

dlctu  est  utrum  magis  virtutem  an  fidem  dlligant,  an  vero 
facilitatem  —  quae  omnes  sunt  virtutes  imperatoriae. 

CHAP.  XV. 

I.  Dubitatne  quisquam  auctoritatem  quoque  ac 
famam  multum  in  re  mllitarl  valere  ?  2.  Atque  a 

Pompeid  ipso  exempla  suml  possunt  quae  declarent 
quantum  hostes  et  socil  nostrl  fama  imperatorum  com- 
moveantur.  3.  QuI  quo  die  bellum  maritimum  sus- 
cepit,  res  frumentaria,  quae  inops  et  cara  fuerat,  vllis 
facta  est.  4.  Atque  Asiam,  cum  Mithridates  victoria 
Inflammatus  esset  et  Tigranes  cum  magnls  copils  prop¬ 
ter  esset,  vix  conservare  potuissetis,  si  Pompeius  eo  ad 
ipsum  discrlmen  temporis  non  dlvlnitus  pervenisset. 

CHAP.  XVI.  • 

I.  Iam  vero  ilia  res  quantum  eius  auctoritas  apud 
hostes  valitura  sit  declarat,  quod  nationes  se  Pompeio 
dedere  maluerunt  atque  ad  eum  potissimum  legatds 
mlserunt.  2.  Et  dlcam  hunc  doml  mllitiaeque  tanta 
felicitate  res  gessisse  ut  non  solum  hostes  sed  etiam 
vent!  el  obsecundasse  videantur  ?  3.  Ad  neminem 

quidem  unquam  del  immortales  tantam  fellcitatem 
quantam  ad  Pompeium  detulerunt.  4.  Qua  re  cum 
ipslus  turn  communis  salutis  causa  dubitare  non  debetis 
quin  ad  hunc  hoc  bellum  administrandum  conferatis. 

CHAP.  XVII. 

1.  Hoc  bellum  Pompeio  e5  magis  committl  debet, 
quod  iam  in  els  ipsls  locls  cum  exercitu  adest.  2.  At 
Catulus  atque  Hortensius,  quorum  auctoritates  iuste 
plurimum  apud  vos  valent,  ad  unum  quamvls  dlgnum 
omnia  nos  deferre  non  oportere  putant.  3.  Sed  eldem 


POMPEY'S  MILITARY  COMMAND. 


95 


*  negaverunt  unum  contra  praedones  constitul  debere. 
4.  Tamen  res  magis  quam  verba  drationem  eorum 
refutaverunt.  5.  Nam,  etsl  praedones  turn  tantum 
imperium  maris  habebant  ut  etiam  praetores  Romani 
caperentur  ac  res  transmarina  prohiberetur,  nunc 
omnium  marum  et  terrarum  imperium  tenemus. 

CHAP.  XVIII. 

1.  Etsl  quondam  nulla  natio  fuit  quam  populus 
Romanus  superare  non  posset,  nulla  Insula  aut  portus 
quern  defendere  non  posset,  praedones  aliquot  annos 
orae  ac  portuum,  atque  etiam  viae  Appiae  imperium 
tenebant.  2.  Turn  populum  ita  pudebat  imperio  atque 
auct5ritate,  quae  maiores  sibi  rellquissent,  carere  ut 
Pompeium  imperatorem  posceret,  qul  per  se  ipse  prae- 
donibus  ubique  par  erat. 

CHAP.  XIX. 

1.  Nunc  vero  rnihi  videtur  Gabinium,  qul  effecit  ut 
Pompeius  huic  bello  praeficeretur,  participem  gloriae 
eius  imperatoris  esse  debere.  2.  Ii  qui  obtrectant  ne 
Pompeius  legatum  quern  postulet  educat  eo  minus  nunc 
idonel  sunt  qul  impetrent,  quod  si  antea  eorum  auctori- 
tatl  obtemperassemus  non  iam  marl  imperaremus.  3. 
Neque  me  impediet  quicquam  praeter  edictum  prae- 
toris  quo  minus  de  hoc  homine  legandd,  cuius  auc- 
toritate  bellum  suscipiendum  contra  praeddnes  uni 
imperatdrl  delatum  est-,  ad  senatum  referam. 

CHAP.  XX. 

1.  At  a  Catulo  quoque  vehementissime  dissentio, 
qul  timet  ne  Pompeius,  si  in  eo  omnia  ponamus,  inter- 


96  KEY  TO  MOULTON’S  LATIN  COMPOSITION 

ficiatur  et  ut  habeamus  in  quo  spem  pbnamus.  2.  Sed 
summorum  virdrum  vltls,  dum  licet,  fruamur.  3.  Ac, 
si  quid  Pompeib  factum  erit,  in  Catulo  ips5  spem  babe- 
bimus.  4.  At  enim  ille  obtrectat  ne  quid  novl  flat ; 
dicam  autem  iterum  et  saepius  salutem  imperl  in  uno 

homine  summa  Catull  ipslus  voluntate  esse  positam  ? 

•> 

CHAP.  XXI. 

i.  Fuitne  unquam  quicquam  inusitatius  quam  sena- 
tum  hominl  peradulescentl  triumphum  decernere  ?  2. 

Quid  verb  tarn  singulare  quam  ut  senatus  tantam  spem 
in  adulescentulo  baberet  ut  el  uno  duorum  consulum 
munus  committeret  ?  3.  Sed — id  quod  etiam  magis 

singulare  est — senatus  Pompeium  lege  solvit  ut  consul 
ante  crearl  posset  quam  etiam  praetorem  per  leges  crear! 
licuisset.  4.  Denique  plura  exempla  nova  in  Pompeio, 
quam  in  omnibus  els  qul  nunc  sunt,  constituta  sunt. 

CHAP.  XXII. 

1.  Si  hi  homines  temere  obtrectaverunt  cum  Pom¬ 
peium  bello  praedonum  praeposuistis,  nunc  volunta- 
tibus  vestrls  pareant.  2.  Atque  eo  magis  cum  sit  in 
Pompeio  non  solum  virtus  sed  etiam  tantus  pudor  ut 
difficile  sit  dlctu  hostesne  avaros  imperatores  quos  ad 
eos  mlsimus  oderint  magis  quam  hunc  dlligant.  3. 
Neque  enim  est  ulla  urbs  locuples,  quam  nostrl  impera¬ 
tores  belli  simulatione  non  dlripuerint.  4.  Et  quamdiu 
socils  nostrls  splritus  ac  cupiditas  istorum  imperatorum 
capienda  est  ? 

CHAP.  XXIII. 

I.  Qua  re,  etiamsl  est  qul  exercitus  regibs  superare 
possit,  non  erit  idoneus  cul  exercitum  committamus,  si 


POMPEY'S  MILITARY  COMMA JVD. 


97 


in  eo  tanta  cupiditas  pecuniae  est  ut  domos  ac  templa 
sociorum  dlripiat.  2.  Nam  quid  aliud  per  hos  annos 
imperatores  nostrl  adsecutl  sunt,  nisi  ut  locupletaren- 
tur  ?  3.  Qua  re  nollte  dubitare  quin  ad  socios  nostros 

Pompeium  unum  mittatis,  cuius  virtutes  dlligunt  non 
minus  quam  vitia  aliorum  contemnunt.  4.  Ac  vero,  si 
auctoritatibus  summorum  virorum  in  hac  causa  obtem- 
perare  debemus,  Pompeius  nobis  est  mittendus,  quern 
tot  et  tanti  virl  iuste  laudant. 

CHAP.  XXIV. 

1.  Qua  re  tibi,  Manlll,  et  populo  R5man5  quicquid 
est  in  me  ingenl  ad  hanc  legem  constituendam  me 
delaturum  polliceor.  2.  Hoc  rel  publicae  causa  facio, 
neque  quo  Pompel  gratiam  aut  cuiusquam  auxilium 
quaeram.  3.  Nam  clvitatis  dignitatem  ac  salutem 
sociorum  mels  omnibus  rationibus  praefero.  4.  Cum 
multas  inimlcitias  suscipiam,  tamen  hanc  causam 
defendam.  5.  Ita  nunc  te  hortor  ut  eodem  studid  qu5 
antea  perseveres,  neve  de  sententia  tua  cuiusquam 
obtrectatione  demovearis. 


SUPPLEMENTARY  SIGHT  TESTS. 


-•o*- 


1. 

i.  Scid  Divitiacum  fratrem  meum  Romanbs  odisse, 
Helvetils  etiam  regnl  per  eos  obtinendl  causa  favere. 
2.  Nec  quisquam  ex  eo  plus  quam  ego  doloris  capit, 
propterea  quod,  cum  ipse  gratia  plurimum  dornl  atque 
in  reliqua  Gallia,  ille  minimum  propter  adulescentiam 
possit,  per  me  crevit.  3.  Quibus  opibus  ac  nervls  non 
solum  ad  minuendam  gratiam  sed  paene  ad  perniciem 
meam  utitur. 

2.  ■'  JH 

1.  Cum  Caesar  in  Galliam  venit,  alterius  factionis 
prlncipes  erant  Haedul,  alterius  Sequanl.  2.  Proelils 
vero  compluribus  factls  secundls  atque  omnl  nobilitate 
Haeduorum  interfecta,  Sequanl  potentia  Haeduos  ante- 
cesserunt,  ut  Haedul  obsides  prlncipum  fllios  dare  et 
publice  iurare  cogerentur,  numquam  se  contra  Sequanos 
coniuraturos.  3.  Unus  Divitiacus  erat  qul  adducl  non 
posset  ut  iuraret,  isque  Romam  ad  senatum  profugit 
auxilium  postulatum. 

3. 

1.  Si  quos  adversum  proelium  et  fuga  Gallorum 
commovet,  hi,  si  quaerunt,  reperlre  possunt,  Ariovis- 
tum,  cum  multos  menses  castrls  se  ac  paludibus  tenuis- 
set,  neque  sul  potestatem  fecisset,  eos  subito  adortum 


SUPPLEMENTARY  SIGHT  TESTS. 


99 


magis  ratione  et  cbnsilib  quam  virtute  vlcisse.  2.  CuT 
ration!  contra  homines  barbaros  atque  imperitos  locus 
fuit,  hac  ne  ipse  quidem  Ariovistus  sperat  nostrum  ex- 
ercitum  cap!  posse. 

4. 

I.  Aduatuci,  qu!  auxilio  Nerviis  venerant,  proelio 
facto,  domum  reverterunt  atque  in  unum  oppidum  sul 
defendendi  causa  se  contulerunt.  2.  Prlmum  inrldebant 
turres,  quae  a  Romanis  instruebantur.  3.  Ubi  vero 
mover!  ad  moenia  viderunt,  celeriter  se  dediderunt,  sed 
a  Caesare  petierunt  ne  se  armis  despoliaret.  4.  Cae¬ 
sar  statuit  se  consuetudine  sua  conservaturum,  sed 
arma  esse  *tradidenda.  5.  Ill!,  parte  armorum  celata, 
cum  his  noctu  repentind  ex  oppido  eruptionem  fece- 
runt,  sed  in  oppidum  reiect!  sunt. 

5. 

I.  Caesar,  cum  cdgnovisset  Germanos  invitatos  esse 
ut  in  Galliam  venirent,  re  frumentaria  comparata,  iter 
in  ea  loca  facere  coepit,  quibus  in  locis  esse  Germanos 
audiebat.  2.  A  quibus  cum  paucbrum  dierum  iter 
abesset,  legat!  ab  i!s  venerunt,  quorum  haec  fuit 
oratib  :  “  German!  neque  priores  populo  Romano  bel- 
lum  inferunt,  neque  tamen  recusamus,  si  lacessimur, 
quin  armis  contendamus,  quod  Germanorum  consue- 
tudo  haec  est  a  maioribus  tradita,  quicumque  bellum 
inferunt,  resistere.” 


6. 

i.  Germanicb  bello  confectd,  multis  de  causis  Cae¬ 
sar  statuit  sibi  Rhenum  esse  transeundum  ;  quarum  ilia 
fuit  iustissima,  quod  Germanos  suis  rebus  timere  voluit. 


100  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION 


2.  Ad  quos  cum  Caesar  nuntios  misisset,  qul  postula- 
rent,  eos  qul  sibi  Galliaeque  bellum  intulissent  sibi 
dederent,  responderunt :  “  Popull  RdmanI  imperium 
Rhenus  flnit  ;  si  te  invito  Germanos  in  Galliam  trans¬ 
ire  non  aequum  exlstimas,  cur  tul  quicquam  esse  imperi 
aut  potestatis  trans  Rhenum  postulas?” 


7. 

i.  Iam  Caesar  a  Gergovia  discessisse  enuntiabatur 
ac  de  secundd  Galliae  m5tu  rumores  adferebantur.  2. 
Turn  Labienus  tanta  rerum  commutatione  longe  aliud 
sibi  capiendum  consilium  atque  antea  senserat  intelle- 
gebat.  3.  Itaque  sub  vesperum  consilio  convocato 
suos  milites  cohortatus  est  ut  ea  quae  imperasset 
dlligenter  industrieque  administrarent.  4.  Qulnque 
cohortes,  quas  minime  firmas  ad  dlmicandum  esse  exls- 
timabat,  castrls  praesidio  relinquit  ;  qulnque  eiusdem 
legionis  reliquas  cum  omnibus  impedlmentls  adversd 
flumine  magno  tumultu  proficiscl  imperat.  5.  Ipse 
post  pauld  silentid  egressus  cum  tribus  legionibus  eum 
locum  petit,  quo  naves  adpelll  iusserat. 

8. 

1  '  .  * 

1.  Cum  flumen  omnes  sul  celeriter  transportatl 
essent,  Labienus,  eos  cohortatus  ut  suae  prlstinae  vir- 
tutis  retinerent  memoriam,  dat  slgnum  proelil.  2. 
Prlm5  concursu  ab  dextro  cornu,  ubi  septima  legio  con- 
stiterat,  hostes  pelluntur  atque  in  fugam  coniciuntur; 
ab  sinistro,  cum  prlml  ordines  hostium  transflxl  tells 
concidissent,  tamen  acerrime  reliqul  resistebant,  nec 
dabat  suspicidnem  fugae  quisquam.  3.  Ipse  dux  hos¬ 
tium  Camulogenus  suls  aderat  atque  e5s  cohortabatur. 


SUPPLEMENTARY  SIGHT  TESTS. 


101 


4.  Incerto  nunc  etiam  exitu  victorias,  ne  eo  quidem 
tempore  quisquam  loco  cessit,  sed  circumventl  omnes 
interfectlque  sunt. 


9. 

i.  Diebus  ante  vlgintl  senatus  decrevit  ut  consules 
viderent  ne  quid  res  publica  detriment!  caperet.  2. 
Atque  ego  Catillnam  iam  diu  speculor,  et  scio  qu5  see- 
leris  socil  convenerint,  quae  consilia  ceperint.  3.  Et 
tamen  certa  de  causa  nondum  adducor  ut  istum  scele- 
ratum  interficiam.  4.  Etenim  si  ilium  iam,  ut  meritus 
est,  interficl  iusserim,  mult!  bonl,  qu!  Ignorant  eum 
descripsisse  urbis  partes  ad  incendia,  senatores  ad 
caedem,  me  crudelius  agere  dicant.  5-  Tum  denique 
interficietur,  cum  iam  nemo  erit  qul  n5n  plane  videat 
ilium  nostra  qul  in  senatu  slmus  caede  n5n  esse  con- 
tentum,  sed  urbis  delendae  ac  totlus  Italiae  vastandae 
causa  exercitum  conligere. 

10. 

1.  Catillna  urbem  a.  d.  VI  Idus  Novembrls  rellquit. 
2.  Poster5  die  Cicer5  popul5  convocato  edocuit  cur 
Catillnam,  quern  interficl  iam  prldem  oporteret,  non 
comprehendisset.  3.  Nonnulll  fuerunt  qul  ilium  con- 
sull  morte,  urbl  flamma,  minitarl  non  crederent.  4. 
Itaque  Cicero  eum  ex  urbe  exlre  passus  erat.  5.  Cati¬ 
llna  statim  ad  Manliana  castra  profectus  est,  ut  omnes 
factam  esse  coniurationem  contra  rem  publicam  plane 
videre  possent.  6.  Cicero  tamen  populo  dixit  ilium 
etiam  nunc  vehementur  esse  timendum  quod  non  omnls 
secum  suas  cdpias  eduxisset. 


102  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION. 


11. 

i.  In  oratione  tertia  in  Catilinam  consul  civibus  ex- 
posuit  qua  ratione  consilia  Catillnae  investlgata  essent. 
2.  Postquam  Catillna  ex  urbe  excessit,  Cicer5  legatos 
Allobrogum,  qul  eo  tempore  Romam  venerant,  tu~ 
multus  Gallic!  excitandl  causa  a  Lentulo  esse  sollici- 
tatos  comperit.  3.  Itaque  h!  legati,  cum  domum 
reverterentur  cum  litterls  a  coniuratls  ad  suam  gentem, 
comprehens!  sunt,  ac  litterae  integrls  slgnls  testes 
manifest!  sceleris  Ciceroni  datae  sunt.  4.  Senatus 
celeriter  coacta  est,  et,  recitatis  litteris,  re!  singulatim 
confess!  sunt. 


12. 

1.  In  aede  Concordiae  Romae  nonis  Decembribus 
ab  urbe  condita  anno  sexcentensimo  nonagensimo 
primo  Cicero  ad  senatores  omnem  Catilinae  coniura- 
tionem  detulit,  atque  eos  oravit  ut  se  suosque  liberos 
conservarent  ac  de  ipso  cogitare  desinerent.  2.  Cum 
re!  cdnfessi  essent,  de  poena  modo  illis  iudicandum 
erat.  3.  Duae  sententiae  fuerunt  :  altera  Silan!,  qui 
censuit  coniuratos  morte  esse  multandds  ;  altera  Cae- 
saris,  qui  intellegebat  mortem  non  esse  supplier  causa 
constitutam,  atque  ita  eos  vinculis  sempiternis  mandari 
iussit.  4.  Cicero  idem  quod  Silanus  sentiebat.  5. 
Confestim  igitur  principes  coniurationis  necati  sunt. 

13. 

1.  Populus  Romanus  multas  civilis  dissensiones 
viderat,  ne  die!  quidem  opus  est  quanta  calamitate  re! 
publicae.  2.  Atque  illae  tamen  omnes  dissensiones, 
quarum  nulla  exitium  re!  publicae  quaesivit,  eius  modi 


SUPPLEMENTARY  SIGHT  TESTS. 


103 


fuerunt  ut  non  reconciliatione  concordiae  sed  inter- 
necione  clvium  dliudicatae  sint.  3.  In  hoc  autem  uno 
post  hominum  memoriam  maximo  crudelissimoque  belld 
ita  me  gessl  ut  salvl  omnes  conservareminl ;  et,  cum 
hostes  vestrl  tantum  clvium  superfuturum  putassent 
quantum  InflnTtae  caedl  restitisset,  tantum  autem  urbis 
quantum  flamma  oblre  non  potuisset,  et  urbem  et  clvls 
integros  incolumlsque  servavl. 

14. 

1.  Sed  quoniam  mea  non  eadem  est  fortuna  quae 
illorum  qul  externa  bella  gesserunt,  —  quod  mihi  cum 
ils  vlvendum  est  quos  vlci  ac  subegl,  istl  hostes  aut 
interfectos  aut  oppressos  rellquerunt,  —  vestrum  est, 
Ouirltes,  si  ceteris  facta  sua  recte  prosunt,  mihi  mea 
ne  quando  obsint  providere.  2.  Ouamquam  mihi  qui- 
dem  ips!  nihil  ab  istls  mels  sceleratls  ac  nefarils 
inimlcls  iam  noceri  potest.  3.  Magnum  enim  est  in 
bonis  praesidium,  quod  mihi  m  perpetuum  comparatum 
est  ;  magna  in  re  publica  dlgnitas,  quae  me  semper 
tacita  defendet ;  magna  vis  conscientiae,  quam  qul 
neglegunt,  cum  me  violare  volent,  se  ipsl  indicabunt. 

15. 

I.  A.  Licinius  Archias  Antiochlae,  celebrl  quondam 
urbe  et  cbpiosa  natus  est.  2.  Praetextatus  Heracllam, 
quae  fuit  urbs  aequissim5  iure  ac  foedere,  venit, 
et  postea  Mario  consule  et  Catul5  venit  Romam,  ubi 
multos  et  claros  viros  novit,  qul  eum  clvitate  donave- 
runt,  atque  aliter  summo  honore  adfecerunt.  3.  Eo 
autem  tempore  quldam  Gratius  nomine  Archiam  clvem 
Romanum  legibus  non  esse  crlminatus  est.  4.  Crimen 
facile  refutatum  est.  5.  Orator  igitur  genere  dlcendl 


104  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION. 

usus  est,  quod  a  consuetudine  iudiciorum  abhorruit, 
atque  ostendit  Archiam  tanto  ingenio  esse  ut,  si  non 
esset  clvis,  asclscendus  esset. 

16. 

i.  Cicero  n5n  dissimulat  trahl  omnes  studio  laudis, 
et  dlcit  ipsos  illos  philosophos,  quT  de  contemnenda 
gloria  scrlbant,  usque  eo  praedicarl  de  se  cupere  ut 
in  suls  libellis  nomen  Suum  Inscrlbant.  2.  Et  vere. 
3.  Nam  laus  maximum  incitamentum  est  labbrum.  4. 
Cicero  quidem  non  tarn  studiose  tantls  se  in  perlculls 
exercuisset,  nisi  quaedam  virtus  admonuisset  comme- 
morationem  eius  nominis  cum  omnl  posteritate  esse 
adaequandam.  5.  Is  quidem  parvl  animl  est  qul,  qui- 
bus  regionibus  vitae  spatium  circumscriptum  est, 
ilsdem  omnia  quae  gerit  terminarl  arbitratur. 

k  Is  ' 

.  17. 

1.  Satis  mihi  multa  de  genere  huius  belli  verba 
fecisse  videor.  2.  Restat  ut  de  imperatore  deligendo 
sit  dlcendum.  3.  Utinam  virorum  fortium  atque  inno- 
centium  copiam  tantam  haberetis,  ut  haec  dellberatio 
difficilis  esset,  quemnam  potissimum  tantls  rebus  prae- 
ficiendum  putaretis  !  4.  Nunc  verb,  cum  sit  unus  Cn. 

Pompeius,  qul  non  modo  eorum  hominum  qul  nunc 
sunt  gloriam,  sed  etiam  antlquitatis  memoriam,  virtute 
superet,  quae  res  est  quae  ut  quisquam  in  hac  causa 
dubitet  efficere  possit?  5.  Humanitate  verb  tanta  est 
ut  difficile  dlctu  sit  utrum  hostes  magis  virtutem  eius 
pugnantes  timeant  an  mansuetudinem  vlctl  dlligant. 


SUPPLEMENTARY  SIGHT  TESTS. 


105 


18. 

I.  Itinera  quae  per  h5sce  annos  in  Italia  per  agr5s 
atque  oppida  clvium  Romanorum  nostri  imperatores 
fecerint  recordamini ;  turn  facilius  statuetis  quid  apud 
exteras  nationes  fieri  exlstimetis.  2.  Utrum  pluris 
arbitraminl  per  hosce  annos  mllitum  vestrorum  armls 
hostium  urbis,  an  hibernls  sociorum  clvitates  esse 
deletas?  3.  Neque  enim  potest  exercitum  is  con¬ 
tinue  imperator,  qui  se  ipse  non  continet,  neque 
severus  esse  in  iudicando,  qui  alios  in  se  severos  esse 
iudices  non  vult.  4.  Hie  mlramur  Pompeium  tantum 
excellere  ceteris,  cuius  legiones  sic  in  Asiam  pervene- 
rint  ut  non  modo  manus  tanti  exercitus  sed  ne  vesti¬ 
gium  quidem  cuiquam  pacato  nocuisse  dicatur? 

19. 

I.  Etiam  nunc,  C.  Eruci,  tibi  quod  in  alia  causa 
non  cederem  in  hac  concedam,  fretus  huius  innocentia. 
2.  Non  quaer5  abs  te  qua  re  patrem  Sex.  Roscius 
occiderit.  3.  Quaero  quo  modo  occiderit.  4.  Ipse 
percussit,  an  aliis  occidendum  dedit?  5.  Si  per  alios, 
quaero  servosne  an  liberSs?  6.  Cur  non  nominantur? 
7.  Si  Roma,  unde  eos  ndverat,  qui  R5mam  multis 
annis  non  venit,  neque  unquam  plus  triduo  fuit?  8. 
Litteras,  credo,  misit  alicui  sicario.  9.  Pretio  aut  pro- 
missis  induxit  aliquem.  10.  Nihil  hSrum  ne  confingi 
quidem  potest.  11.  Et  tamen  causa  de  parricidid 
dicitur ! 

20. 

1.  Cum  iam  tot  horas  de  Verris  nefaria  crudelittea 
dicam,  rem  vobis  exponam,  quae  ipsa  vestros  animos 


106  KEY  TO  MOULTON'S  LATIN  COMPOSITION. 

Inflammabit.  2.  Gavius,  clvis  Romanus,  in  vincula 
coniectus  erat,  et  aliqua  ratione  clam  profugerat 
Messanamque  venerat ;  eoque  ips5  die  casu  Mes- 
sanam  Verres  venit.  3.  Res  ad  eum  defertur.  4. 
Ipse,  Inflammatus  scelere  et  furore,  in  forum  venit.  5. 
Ardebant  ocull,  toto  ex  ore  crudelitas  eminebat. 
6.  Exspectabant  omnes  quidnam  acturus  esset,  cum 
repente  hominem  prorip!,  atque  indamnatum  et  inno- 
centem  verberarl  iubet.  7.  O  nomen  dulce  llbertatis  ! 
8.  Hucine  tandem  omnia  reciderunt,  ut  clvis  Roma¬ 
nus  in  prbvincia  popull  R5manl  a  praetore  R5mano 
deligatus  verberaretur? 


21. 

Usipetes  German!  et  Tencter!  ita  ab  Suevls  exagita- 
bantur  ut  suas  domos  relinquere  cogerentur,  et  trien- 
nium  novas  sedes  nequlquam  petentes  vagarentur. 
Ad  extremum  tandem  ad  flumen  Rhenum  pervenerunt 
eo  consilio  ut!  in  Galliam  translrent.  Sed  Menapii, 
qu!  eo  loco  ad  utramque  rlpam  fluminis  incolebant, 
tantae  multitudinis  aditu  perterritj,  sua  omnia  flumen 
transportaverunt  et  praesidia  ad  ulteriorem  rlpam  dis- 
posuerunt  ut  Germanos  transire  prohiberent.  Ill!,  cum 
naves  non  haberent,  dolum  expert!  sunt  :  revert!  se  in 
suas  sedes  simulantes,  de  flumine  demigraverunt  ;  sed, 
cum  Menapii,  discessu  eorum  decept!,  suas  domos 
remigravissent,  subito  reverterunt,  ac  magno  itinere 
confecto  hos  inopinantes  oppresserunt  et  omnibus  iii- 
terfectls  naves  eorum  occupaverunt. 

22. 

Cicerd  consul  in  senatu  a.  d.  VI  Idus  Novembris  A. 
U.  C.  anno  sexcentensimo  ndnagensimo  primo  quae- 


SUPPLEMENTARY  SIGHT  TESTS. 


107  . 


slvit  a  Catillna  Ignoraretne  omnes  se  fecisse  coniura- 
tionem  contra  rem  publicam  cdgnovisse.  “Luce,” 
inquit,  “sunt  clariora  nobis  tua  cSnsilia  omnia  ;  in 
Laecae  domum  priore  nocte  socios  tuos  convenistl  ; 
delegistl  qu5s  ad  urbem  incendendam  atque  optimates 
trucldandos  R5mae  relinqueres ;  tu  ipse  me  interfecto 
es  iturus  ad  exercitum  quern  tibi  iam  in  Etruria  Manlius 
conligit.  Te  interficl  iussu  consulis  iam  prldem  oporte- 
bat,  sed  te  exlre  patiar  ;  immo  vero  tibi  s.uadeo  ut  eas.” 

Catillna  respondere  conans  clamoribus  senatorum 
prohibebatur  atque  erupit,  dlcens  se  iturum  in  exsilium 
Masiliam ;  re  quidem  vera  in  Manliana  castra  iit,  atque 
anno  post  fortiter  pugnans  cecidit. 

23. 

Cicerone  Romae  cdnsule,  senator,  nomine  Catillna, 
consilium  rel  publicae  delendae  iniit,  et  aliquot  homini- 
bus  summo  loc5  natls  persuasit  ut  in  hoc  consilio  se 
cum  ipso  coniungerent.  At  Cicero,  qul  semper  vigila- 
bat  ac  providebat  ne  quid  res  publica  detriment!  caperet, 
statim  de  hac  coniuratione  cognovit ;  et,  cum  numerum 
coniurationis  in  dies  singulos  crescere  audivisset, 
timere  coepit  ne  sua  vita  in  perlculo  esset.  Oua  re 
senatum  convocavit,  rem  omnem  ad  e5s  detulit.  Post- 
quam  Cicero  dlcendl  flnem  fecit,  Catillna  respondere 
conatus  est,  sed  minis  et  clamoribus  maximls  senato¬ 
rum  prohibitus  curiamque  relinquere  coactus  est.  Sen- 
atores  tarn  vehementer  Iratl  sunt  ut  hunc,  nisi  ipse 
sua  sponte  postera  nocte  exlsset,  ex  urbe  eiecissent. 
Paucls  post  diebus  senatus  decrevit  ut  coniuratl,  qul  in 
urbe  remanserant,  morte  multarentur.  Catillna  ipse 
postea  ab  Antonib,  Ciceronis  conlega,  proelio  superatus 
atque  interfectus  est. 


Copyright,  1898 

By  GINN  &  COMPANY 

ALL  RIGHTS  RESERVED 


24.II 


Key  to  Moulton’s  Latin  Composition. 


PART  II. 


CHAP.  I. 

Illustrative  Examples. 

i.  L.  Plso  legatus  Caesaris  soceri  avus  erat.  2. 
Ciceroni  consul!  designato  Catillna  Insidiatus  est,  eum 
consulem  interficere  voluit.  3.  Bellum  servile  erat 
grave  et  perlculosum.  4.  Flumen  transire  perlculosum 
erat.  5.  Magnum  erat  nomen  et  oplnid  exercitus.  6. 
BonI,  bona,  omnia,  nostrl.  7.  Castra  Manliana,  bellum 
Cassianum,  ptigna  Cannensis,  Kalendae  Ianuariae.  8. 
Flumen  primus  transiit.  9.  In  summo  colle,  reliquae 
legiones,  extremae  fossae,  media  in  via.  10.  Multi- 
^tudo  lapides  coniciebant.  11.  Cicero  et  Atticus  amici 
erant.  12.  Magna  subitd  malacia  ac  tranquillitas 
exstitit.  13.  Ego  et  tu  adsumus.  14.  Tu  herl  non 
adfuistl,  qul  dlligentissimus  semper  es. 

Miscellaneous  Exercises. 

1.  Paulus  vir  egregius  habebatur.  2.  Praemissus 
erat  equitatus  et  essedaril.  3.  Archias  cum  Luculld 
quaestdre  fuit  in  Asia.  4.  Arma,  tubae,  aquila  ilia 
argent ea  erat  praemissa.  5.  Si  tu  et  Tullia  valetis, 


4 


KEY  TO  THE 


io.  Vestrum  est  urbem  defendere.  n.  Pericula  mortis 
parvl  ducuntur.  12.  Popull  gratl  est  praemils  adficere 
meritos  clvls. 


CHAP.  IV. 

Illustrative  Examples. 

i.  German!  unis  Suevls  concesserunt.  2.  Dum- 
norix  Helvetils  favet.  3.  Helvetils  a  Dumnorige 
favetur.  4.  Caesar  magnum  ils  numerum  obsidum 
imperavit.  5.  Magnus  ils  numerus  obsidum  imperatus 
est.  6.  Marcellus  oppidd  pepercit.  7.  Num  nos 
re!  publicae  satisfacimus  ?  8.  Insidias  verebatur, 

navibus  n5n  verebatur.  9.  Coniurat!  tot!  urbl  Ignis 
circumdederunt.  10.  Hostes  Rdmands  equitatu  atque 
essedls  circumdederunt.  1 1.  Catillna  consull  Insidiatus 
est.  12.  Haec  res  Caesarl  magnam  voluptatem  adtulit. 
13.  Hunc  mihi  timdrem  eripe. 


Miscellaneous  Exercises.  / 

1.  Maiorl  parti  placuit.  2.  Exercitum  provldit, 
exercitul  provldit,  frumentum  exercitul  provldit.  3. 
Exercitus  prdvlsus  est,  exercitul  provlsum  est,  frumen¬ 
tum  exercitul  prdvlsum  est.  4.  In  his  locls  paucl 
multls  resistere  potuerunt.  5.  His  facile  resist!  potuit. 
6.  Mortem  servitutl  antepono.  7-  Glabrio  Lucullo 
successit.  8.  Luculld  a  Glabrione  successum  est.  9. 
Caesar  ils  auxilium  pollicitus  est.  10.  Tuae  ac  mllitum 
salutl  consule.  11.  Si  me  consulis,  suaded.  12.  Cati¬ 
llna  vobls  atque  hulc  urbl  minitatur.  13.  Caesar 


PREPARATORY  LATIN  COMPOSITION. 


5 


praedam  militibus  donavit,  mllites  praeda  donavit.  14. 
Amlcitiam  omnibus  rebus  humanls  antepdnd.  15.  Pom- 
peius  hostibus  spem  deditionis  n5n  ademit.  16.  Mihi 
creditur,  tibi  creditur,  el  creditur.  17.  Nobis  persua- 
sum  est,  vobls  persuasum  est,  els  persuasum  est. 


chap.  v. 

Illustrative  Examples. 

1.  Nobis  nihil  est  reliqul.  2.  Haec  tibi  ferenda 
sunt.  3.  Nobis  pro  patria  pugnandum  est.  4.  Mlli¬ 
tes  cohortandl  sunt.  5.  Haec  mihi  erit  curae.  6. 
Labienus  decimam  legionem  subsidio  nostrls  mlsit. 
7.  Estne  tibi  haec  lux  iucunda?  8.  Belgae  Ger- 
manls  proximi  sunt.  9.  Locum  idoneum  castrls  dele¬ 
git.  10.  Hostibus  in  contemptidnem  Sablnus  veniebat. 
11.  Sese  Caesarl  ad  pedes  proiecerunt.  12.  Quid  tibi 
vis?  13.  Locutus  est  pro  his  Divitiacus. 

Miscellaneous  Exercises. 

1.  Coniuratio  rel  publicae  perlculdsa  est  neque 
ferenda.  2.  His  difficultatibus  duae  res  erant  subsidio. 
3.  Quid  in  Gallia  Caesarl  negotii  fuit  ?  4.  Tibi  uni 

vexatio  dlreptioque  socidrum  impunlta  est.  5.  Quid 
sibi  istl  miserl  volunt  ?  6.  Pro  Caesaris  in  me  beneficils 

plurimum  el  debed.  7.  Rel  frumentariae  mihi  prospi- 
ciendum  est.  8.  Equitatum  auxilio  Caesarl  Haedul 
mlserunt.  9.  Paulum  mihi  est  etiam  niinc  morae. 
10.  Omnibus  Gallls  idem  erit  faciendum.  11.  Versa- 


6 


KEY  TO  THE 


tur  mihi  ante  oculos  adspectus  Cethegl.  12.  Mihi 
perpetua  amlcitia  tecum  erit.  13.  Mihi  aut  cum  his 
vlvendum  aut  pro  his  est  moriendum.  14.  Nullus 
aditus  fuit  ad  eos  mercatoribus.  15.  Mors  AriovistI 
magno  dolor!  Germanls  fuit.  16.  Acies  Instruenda, 
slgnum  dandum  est. 


CHAP.  VI. 

Illustrative  Examples. 

1.  Labienus  montem  tenebat.  2.  Mons  a  Labieno 
tenebatur.  3.  Clves  meum  casum  luctumque  dolue- 
runt.  4.  Prlvatamne  servitutem  servit  ?  5.  E5s  h5c 

moneo.  6.  Plurimum  potest.  7.  Romani  Celtas 
appellabant  Gallos.  8.  Mucius  Laelium  appellabat 
sapientem.  9.  Laelius  a  Mucio  appellabatur  sapiens. 
10.  Celtae  Gall!  appellabantur.  11.  Caesar  flumen 
exercitum  traduxit.  12.  Me  sententiam  rogavit.  13. 
Pacem  a  Romanis  petierunt.  14.  Belgae  Rhenum 
traductl  sunt.  15.  Sablnus  sententiam '  rogatus  est. 
16.  Pax  a  Romanis  petlta  est.  17.  Caesar  paucos 
dies  moratus  est. 

1-3  and  5-10  rewritten  with  dixit  before  them  : 

1.  Dixit  Labienum  montem  tenere.  2.  Dixit  mon¬ 
tem  a  Labieno  tenerl.  3.  Dixit  elves  suum  casum 
luctumque  doluisse.  5.  Dixit  se  eos  hbc  monere.  6. 
Dixit  eum  plurimum  posse.  7.  Dixit  Romanbs  Celtas 
appellasse  Gallos.  8.  Dixit  Mucium  Laelium  appel- 
lasse  sapientem.  9.  Dixit  Laelium  a  Mucio  appellatum 
esse  sapientem.  10.  Dixit  Celtas  Gallos  esse  appel- 
latos. 


PREPARATORY  LATIN  COMPOSITION 


7 


Miscellaneous  Exercises. 

i.  Cincinnatus  dictus  est  dictator.  2.  Tibi  nihil 
nocebo.  3.  Tibi  nihil  nocebitur.  4.  Quaesiit  ex  solo 
eadem.  5.  Sclpio  et  Laelius  vlxerunt  earn  vltam  quae 
est  s5la  vita  nominanda.  6.  Quid  me  istud  rogas  ? 

7.  Omnes  idem  sentiunt.  8.  Honores  desperant.  9. 
Multum  potest,  plus  potest,  plurimum  potest.  10. 
Quantum  valet?  Plurimum  valet.  11.  Id  gloriantur. 
12.  Haec  nos  Mithridates  docuit.  13.  Nos  haec  a 
Mithridate  doctl  sumus.  14.  Omnibus  h5c  praecipio. 
15.  Omnibus  hoc  praecipitur.  16.  Omnibus  hoc  prae- 
cipiendum  est. 

0  1 

CHAP.  VII. 

Illustrative  Examples. 

1.  Nos  omnl  spe  prlvant.  2.  Hoc  conatu  destite- 
runt.  3.  E  clvitate  eicientur.  4.  Opus  est  auxilio. 
5.  Usus  est  tua  mihi  opera.  6.  Belgae  sunt  ortl 
ab  Germanls.  7.  Naves  totae  factae  ex  robore  sunt. 

8.  Fame  interlmus.  9.  Sunt  ist!  supplicid  dlgnl. 
10.  Nihil  ipsls  indlgnum  committebant.  11.  N5n  fuit 
e5  contentus.  12.  Sontiates  superidribus  victorils  fretl 
erant.  13.  Mons  a  Labieno  tenebatur.  14.  Luce 
sunt  clariora  nobis  tua  consilia.  15.  Misericordia  est 
dlgnior  quam  contumelia.  16.  Spatium  non  amplius 
ducentorum  pedum  relinquebatur.  17.  AntlquI  cum 
cura  scrlpserunt.  18.  Rem  publicam  magna  pace  llbe- 
ravimus.  19.  De  flnibus  suls  cum  omnibus  copils  exie- 
runt.  20.  Cum  eo  contendit,  cum  eo  loquitur,  cum  eo 
pacem  facit. 


8 


KEY  TO  THE 


Miscellaneous  Exercises. 

i.  Ab  Ariovisto  hominum  amplius  qulndecim  mllia 
cum  omnl  equitatu  miss!  sunt.  2.  Mihi  mea  patria  est 
carior  quam  tibi.  3.  Patria  mihi  vita  mea  est  carior. 

4.  Hostes  cum  temeritate  et  imprudentia  pugnaverunt. 

5.  Egredere  ex  urbe,  libera  rem  ptiblicam  metu.  6. 
Galli  celeritate  Romanorum  permotl  erant.  7.  Nunc 
vlribus  usus  est.  8.  Vobls  fretus  sum.  9.  Honore 
fuit  contentus.  10.  Scuta  ex  cortice  facta  sunt.  11. 
Catillna  loco  motus  est,  ex  urbe  depulsus  est.  12. 
Summa  laude  dignus  es.  13.  Navibus  consul!  usus 
non  fuit.  14.  Maerore  moveor.  15.  Hac  pugna  nihil 
fuit  ndbilius.  16.  Amplissima  familia  natus  est.  if. 
Dlligentia  nostrorum  nihil  his  rebus  ab  hostibus  profici 
poterat.  18.  Romani  cum  Germanls  magn5  impetu 
gladiis  pugnaverunt. 


CHAP.  VIII.  „ 

Illustrative  Examples. 

1.  Galli  hac  oratione  adductl  sunt.  2.  Caesar 
eodem  itinere,  quo  hostes  ierant,  contendit.  3.  Quo 
usque  abutere  patientia  nostra  ?  4.  Officio  fungar  con¬ 
sular!.  5.  Paulo  longius  progressus  est.  6.  Quanto 
erat  gravior  oppugnatio,  tant5  crebriores  litterae  erant. 
7.  Pompeius  magna  temperantia  fuit.  8.  Fundus 
quadringentls  minis  venditus  est.  9.  Magni  opera 
Catonis  erat,  exlstimata  est  non  minoris  quam  tri- 
umphus.  10.  Galli  lingua,  Institutes,  legibus  differe- 
bant.  11.  Omnibus  aedificils  incensls,  in  provinciam 
contendit.  12.  Dumnorige  deprecatdre  impetrant. 


PREPARATORY  LATIN  COMPOSITION. 


9 


Miscellaneous  Exercises. 

i.  Vendidit  hie  aura  patriam.  2.  VendidI  fundum 
pluris  quam  emi.  3.  Helvetii  reliquos  Gallos  ^irtute 
praecedunt.  4.  Eo  facilius  gladils  utebantur.  5. 
Haec  eo  gravius  fer5,  quo  minus  merito  acciderunt. 
6.  Castrls  impedimentisque  hostes  potltl  sunt.  7. 
Classis  Romana  celeritate  praestitit.  8.  Agesilaus  et 
statura  fuit  humill  et  corpore  exiguo,  et  claudus  altera 
pede.  9.  Hoc  respdnso  data,  discessit.  10.  Servi 
munere  fungitur.  11.  Haec  clvitas  erat  magna  inter 
Belgas  auctoritate,  atque  hominum  multitudine  prae- 
stabat.  12.  Rex  nomine  magis  quam  imperio  erat. 
13-  Hoc  iter  multo  facilius  est.  14.  Eo  frumento, 
quod  flumine  navibus  subvexerat,  utl  non  poterat.  15. 
Recordatione  nostrae  amlcitiae  fruor. 


CHAP.  IX. 

Illustrative  Examples. 

1.  Eodem  die  castra  sua  movit.  2.  Triduo  id 
audietis.  3.  Caesar  Idibus  Martils  confossus  est.  4. 
Multos  annos  in  Italia  vlxit.  5.  Virga  septem  pedes 
longa  est.  6.  Venit  domo,  ex  Italia,  Corintha,  rure, 
ex  oppido,  Athenis.  7.  lit  domum,  in  Italiam,  Corin- 
thum,  rus,  in  oppidum,  Athenas.  8.  Hostes  in  silvas 
delituerant.  9.  Multi  ad  eum  in  castra  venerunt.  10. 
Vixit  domi,  in  Italia,  Corinthi,  ruri,  in  oppida,  Athenis. 
11.  Legianem  Caesar  passibus  ducentis  ab  ea  tumula 
canstituit.  12.  Oppidum  aberat  milia  passuum  octa. 
13.  Ibi  paucis  ante  annis  Valerius  interfectus  erat. 


10 


KEY  TO  THE 


14.  Post  annum  quartum  quam  Themistocles  Athenls 
erat  expulsus.  15.  Ante  diem  duodecimum  Kalendas 
Novembrls  [a.  d.  XII.  Kal.  Nov.].  16.  Ante  diem 
quartum  Nonas  Februaries  [a.  d.  IV.  Non.  Feb.].  17. 
Prldie  Kalendas  Ianuarias. 

Miscellaneous  Exercises. 

1.  Pompeius  res  terra  marlque  fellciter  gessit.  2. 
Brundisio  Athenas,  Athenls  in  Asiam,  ex  Asia  in 
Europam  iimus.  3.  Paucls  diebus  obsides  dabimus. 

4.  Ab  mllibus  passuum  minus  duobus  castra  posuerunt. 

5.  Du5bus  annls  post  mortem  African!.  6.  Abhinc 
annos  hoc  factum  est  sedecim.  7.  Collis  erat  passus 
ducentds  apertus.  8.  Prldie  Kalendas  Aprlles.  9. 
Ante  diem  sextum  Idus  Ianuarias  [a.  d.  VI.  Id.  Ian.]. 
10.  Ex  urbe  rus  a.  d.  VII.  Kal.  Jul.,  rur!  duos  menses 
remansimus,  rure  ad  urbem  a.  d.  VIII.  Kal.  Sept,  redii- 
mus.  11.  Divitiacus  solus  Rdmam  ad  senatum  venit. 
12.  R5ma  legatl  Carthaginem  venerunt. 

CHAP.  x. 

Illustrative  Examples. 

1.  Fundis,  sagittls,  tormentls  hostes  propellebantur. 
2.  Tuam  legem  et  voluntatem  et  sententiam  vehe- 
menter  comprobo.  3.  Agros,  aedificia  vlcosque  habe- 
bant.  4.  Erant  multae  et  ingentes  Insulae.  5.  Cum 
luxuria  nobis,  cum  amentia,  cum  scelere  certandum  est. 

6.  Neque  enim  Catillnae  haec  res  adfert.  7.  Turn 
vero  hostes  se  suaque  omnia  in  oppidum  contulerunt. 
8.  Archias  enim  alils  quoque  in  clvitatibus  fuit  clvis. 


PREPARATORY  LATIN  COMPOSITION. 


11 


9.  Quid  agis  ?  10.  Meministlne  ?  Memim.  11.  Nonne 

tul  socil  in  Laecae  domum  convenerunt ?  12.  Num 

negare  audes  ?  13.  A  servlsne  an  llberls  est  Roscius 

occlsus  ? 

Miscellaneous  Exercises. 

1.  Idem  cum  Iugurtha,  idem  cum  Cimbrls,  idem  cum 
Teutonls,  bellum  administravit.  2.  Bonus  quidem  vir 
laudem  amat.  3.  Ne  philosophl  quidem  laudem  despi- 
ciunt.  4.  Haec  multls  ac  summls  virls  dlxi.  5. 
Copiasne  adversus  hostes  ducemus  an  castra  defende- 
mus  ?  6.  Omnis  fere  Britannia  Gallls  incognita  erat. 

7.  Neque  enim  saepe  mercatbres  Insulam  adierunt, 
neque  ils  interiores  regiones  notae  sunt.  8.  Neque 
tamen  Caesar  Britanniam  adlre  dubitavit.  9.  Magnd 
enim  el  usul  erat  portus  modo,  loca,  aditus  cognoscere. 

10.  Tune  Catillnam  ex  urbe  exlre  patiere  ?  11.  Non 

hunc  morte  mactabis  ?  1 2.  Quid  tandem  te  impedit  ? 

13.  Mosne  an  leges  ? 


CHAP.  XI. 

Illustrative  Examples. 

1.  Meruimus  et  ego  et  pater  de  v5bis.  2.  Tu  perge; 
ego  audiam.  3.  Caesar  ipse  in  Italiam  contendit.  4. 
Vos  ipsl  haec  videtis.  5.  Ipsos  res  frumentaria  deficere 
coepit.  6.  In  ipsls  fluminis  ripls  pugnabant.  7.  Tu 
te  ipse  in  custodiam  dedisti.  8.  Me  culpo,  te  culpas, 
se  culpat,  nos  culpamus,  vos  culpatis,  se  culpant.  9. 
Suum  equitatum  omnem  secum  duxit.  10.  Mihi  patria 
mea,  tibi  tua,  est  cara.  1 1.  Caesar  suos  cohortatus  est. 


12 


KEY  TO  THE 


12.  Quam  diu  furor  iste  tuus  nos  eludet  ?  13.  Ilium 

maeror,  hos  laetitia  tardavit.  14.  Cdnsulem  occidit 
exercitumque  eius  sub  iugum  mlsit.  15.  Eos  qul  dlcunt 
ea  quae  sentiunt  non  culpamus. 

Miscellaneous  Exercises. 

1.  Vos  per  vdsmet  ipsos  dignitatem  hulc  imperio 
adtulistis.  2.  Cats  ille  senex,  Alexander  ille  Magnus. 
3.  Tandem  Catillna  ex  hac  urbe  exiit.  .  4.  Non  iam 
ilium  monstrum  et  illam  slcam  pertimescemus.  5. 
Suas  copias  secum  eduxit.  6.  Vos  ipsl  hoc  ipsd  ex 
loco  haec  audlvistis.  7.  In  furorem  istum  tuum  saepe 
me  obiecl.  8.  Ego  Africanum,  ille  vicissem  me  dlligit. 
9.  Hie  imperator  se  sudsque  servavit,  ille  consulem 
exercitumque  eius  superavit. 


CHAP.  XII. 

Illustrative  Examples. 

1.  Urbs  quam  videtis  est  pulcherrima.  2.  Hi  sunt 
eldem  quibuscum  Helvetil  congress!  sunt.  3.  Fecit 
idem  quod  fecerat  Coriolanus.  4.  Amlcitia  nihil  melius 
est,  qul  fons  est  benevolentiae.  5.  In  ealoca  iter  fecit, 
quibus  in  locls  erant  German!.  6.  Nuntium,  quern  mlsistl, 
recepl.  7.  Quae  urbs  pulcherrima  est,  hanc  defendite. 
8.  Quae  naves  gravissime  adfllctae  erant,  earum  materia 
reliquas  refecit.  9.  Quanta  manus  est  coniuratorum, 
tantam  inimlcorum  multitudinem  suscepl.  10.  Magna 
vis  conscientiae  est.  Quam  qul  neglegunt  se  saepe 
indicant.  11.  Caesar  classem  arcesslvit.  Quae  dum 
convenit,  exspectabat. 


PREPARATORY  LATIN  COMPOSITION. 


13 


Miscellaneous  Exercises. 

i.  Quot  homines,  tot  sententiae  sunt.  2.  Quantum 
ceteris  ad  voluptates  conceditur  temporis,  tantum 
egomet  ad  studium  sumo.  3.  Quoties  abs  te  litteras 
accepl,  toties  ad  te  scrlpsl.  4.  Quoties  hunc  vidl !  5. 

Non  est  tarn  sapiens  quam  fortis.  6.  Eodem  consilio, 
quo  flnitiml,  us!  sunt.  7.  Quod  proelium  equestre 
paucls  ante  annfs  factum  erat,  initium  eius  fugae  factum 
est  a  Dumnorige.  8.  Qualis  vir  fuit  Laelius  ?  9.  Tabs 
fuit  qualem  omnes  admlramur.  10.  Nem5  fere  tot 
honores,  quot  Pompeius,  adsecutus  est. 


CHAP.  XIII. 

Miscellaneous  Exercises. 

1.  Si  quis  est  Catillnae  similis,  cum  Catillna  sine 
ulla  dubitatidne  sentiet.  2.  Quod  tantum  unquam  in 
ullo  homine  flagitium  fuit  quantum  in  illo  ?  3.  Hanc 

coniurationem,  si  ullo  modo  fieri  possit,  quacumque 
ratione  comprimam.  4.  Sed  n5nnulll  coniurationem 
non  credunt.  5.  Hoc  quodam  timore  facio.  6.  H5c 
aliquo  timore  facio.  7.  Hoc  sine  ullo  timore  facia. 
8.  Hac  nan  sine  aliqua  timare  facia.  9.  Num  cul 
Ire  licebit  ?  9.  Culquamne  Ire  licebit  ?  9.  Culvls  Ire 
licebit  ?  10.  Si  culquam  unquam  Ire  licebit,  culvls  et 

culque  Ire  licebit,  quandacumque  vult.  1 1.  Fuitne 
unquam  ilia  quisquam  usquam  sapientior  ?  12.  Alius 

aliud  dixit.  13.  Alii  hostes,  alii  itinera,  timebant.  14. 
Quondam  Ramae  duo  elves  fuerunt,  quarum  alter  pra- 


14 


KEY  TO  THE 


vincias  vicit,  alter  rem  publicam  servavit.  15.  Si  quis 
in  aliqua  noxia  est  comprehensus,  punltur.  16.  Uter 
vestrum  mecum  Ire  vult  ?  Utervls  aut  uterque  nostrum 
Ire  vult.  17.  Quaedam  fortuna  quibusdam  summis  virls 
ubique  adiuncta  est,  qul  in  quaque  re  fortOnatl  sunt 
neque  unquam  a  quoquam  petunt  auxilium. 


CHAP.  XIV. 

Illustrative  Examples. 

1.  Alios  ex  navi  egredientes,  alios  ex  navi  egressos, 
aliquos  ex  navi  egressuros  conspexerunt.  2.  Mllites 
laborantes,  copiae  armatae.  3.  Perfidiam  veritl  revert e- 
runt.  4.  Hostes  suas  cbpias  ex  castrls  eductas  Instrux- 
erunt.  5.  Indutiomarus  comprehensus  interficitur.  6.. 
Caesar  legionibus  in  "hibernacula  deductls  in  Italiam 
profectus  est.  7.  Post  urbem  conditam,  depressa 
hostium  classis.  8.  Homines  haec  n5n  sunt  passurl. 
9.  Catillna  in  exsilium  n5n  est  iturus.  10.  Castra 
munienda  sunt.  11.  Omnibus  Gallls  idem  erit  facien¬ 
dum.  12.  Caesar  pontem  faciendum  curavit.  13.  Exer- 
citum  legatls  in  Menapibs  ducendum  dedit. 

Miscellaneous  Exercises. 

1.  Hostes  superatl  legatos  de  pace  mlserunt.  2. 
Caesar  hostibus  superatls  se  in  castra  recepit.  3. 
Crassus  paucos  dies  moratus,  omnibus  vlcls  incensls, 
in  provinciam  revertit,  nullo  hoste  iter  demorante.  4. 
Vos  ereptam  vltam  neglegetis  ?  5.  Hoc  non  est  feren-. 

dum.  6.  Exercitus  nobis  in  hibernacula  ducendus  est. 
7.  Flumen  transiturl  erant.  8.  Lentulus  attribuit  nos 


PREPARA  TOR  Y  LATIN  COMPOSITION. 


15 


trucldandos  Cethego.  9.  Hannibal  Gracchum  in  Insidias 
inductum  interfecit.  10.  Hostes  impedltos  et  flumen 
transire  conantes  circumventos  interfecerunt.  11.  Hac 
re  Caesar  cognita  Insidias  veritus  hostes  fugientes 
consectatus  interfecit. 


chap.  xv. 

Illustrative  Examples. 

1.  Pugnandl  studium.  2.  Venandl  studios!  erant. 

3.  Consilium  belli  renovandl  legionisque  opprimendae. 

4.  Nobis  potestatem  legatos  mittendl  facite.  5.  Sul 
conservandl  causa  profugerunt.  6.  Omnibus  hibernls 
Caesaris  oppugnandls  hie  est  dictus  dies.  7.  Naves  ad 
navigandum  inutiles  erant.  8.  Haec  ad  reficiendas 
naves  usul  erant.  9.  In  petenda  pace  hostes  fallendo 
impetrare  conatl  sunt.  10.  Legatl  de  pace  petenda 
missl  sunt.  11.  Haedul  legatos  mlserunt  rogatum 
auxilium.  12.  Mlrabile  dictu.  13.  Hoc  optimum  est 
factu.  14.  Turpissimum  est  imperium  non  tuerl  et  con- 
servare.  15.  Castra  munlre  coeperunt.  16.  Imperium 
tuerl  cupimus. 


Miscellaneous  Exercises. 

1.  Spes  potiundl  oppidl  eos  fefellit.  2.  Hoc  iuven- 
tutis  exercendae  causa  faciunt.  3.  Athletae  Athenls 
se  currendo  et  saliendo  exercebant.  4.  Difficile  dictu 
est.  5.  Legatl  petltum  pacem  miss!  sunt.  6.  Ad  has 
res  conficiendas  Orgetorix  deligitur.  7.  Proelil  com- 
mittendl  slgnum  dat.  8.  Sul  llberandl  facultas  data 


16 


KEY  TO  THE 


est.  9.  Transire  flumen  difficile  est.  10.  Flumen 
transire  ausl  sunt.  1 1.  Tempestas  erat  idonea  ad  navi- 
gandum.  12.  Haedul  questum  venerunt.  13.  Per- 
facile  factu  est  conata  perficere.  14.  Neque  consilil 
habend!  neque  arma  capiendi  spatium  datum  est. 


CHAP.  XVI. 

Illustrative  Examples. 

1.  Hi  exeant,  ne  patiantur  Catillnam  unum  Ire.  2. 
Decernatur.  3.  Quid  ego  hie  equites  Romanos  com- 
memorem  ?  4.  Hunc  ego  non  dlligam  ?  5.  Egredere 

ex  urbe,  Catillna ;  secerne  te  a  bonis ;  Infer  patriae 
bellum ;  educ  tecum  omnes  tuos.  6.  Mementote, 
Quirltes,  hos  esse  pertimescendos.  7.  Habetote  hos 
in  hostium  numero.  8.  Nollte  omnem  Galliam  servi- 
tutl  subicere.  9.  Ne  hi  elves  in  exsilium  eiciantur, 
neve  bona  publicentur.  10.  Hoc  fieri  potuit. 

Miscellaneous  Exercises. 

1.  Ne  moremur,  statim  proficiscamur.  2.  Memento 
me,  habeto  me  in  amlcorum  tuorum  numero.  3.  Quid 
dicam  ?  querar  ?  dubites  ?  4.  Ne  cesseris,  neve  mortem 
timueris,  sed  te  defende.  5.  ImprobI  secernant  se  a 
bonis.  6.  Nollte  hostes  popull  Romani  frumento  neve 
alia  re  iuvare.  7.  Te  interficere  debeo.  8.  Te  inter- 
ficl  iam  prldem  oportebat.  9.  Hoc  facere  potul.  10. 
Tibi  hoc  facere  licet,  tibi  hoc  facere  licuit.  11.  Nobis 
omnibus  Ire  licebit. 


PREPARATORY  LATIN  COMPOSITION. 


17 


CHAP.  XVII. 

Illustrative  Examples. 

i.  IllI  vehementer  errant,  si  nunc  lenitatem  exspec- 
tant.  2.  Si  ill!  se  dictatores  futuros  sperabant, 
vehementer  erraverunt.  3.  Si  Catillna  ex  urbe  dis- 
cedet,  multi  cum  eo  Ibunt.  4.  Si  ille  remaneat,  nos 
omnes  caedem  timeamus.  5.  Si  ille  ex  urbe  exierit  et 
omnes  secum  suas  copias  eduxerit,  laetabor.  6.  Sed  si 
ego  ilium  ire  iusserim,  multi  me  tyrannum  esse  dicant. 

7.  Si  omnes  eius  copiae  extra  urbem  essent,  non  time- 

remus.  8.  Si  ille  omnes  secum  suas  copias  eduxisset, 
nos  metu  llberasset.  9.  Utinam  tu,  Catillna,  omnes 
tecum  tuas  copias  educas !  10.  Vellem  omnes  illius 

copiae  extra  urbem  essent!  11.  Utinam  ille  omnes 
suas  copias  ex  urbe  eduxisset!  12.  Si  ille  omnes 
secum  suas  copias  eduxisset,  laetarer.  13.  Ego,  si  hoc 
optimum  factu  esse  iudicarem,  Catillnam  iam  prldem 
interfecissem. 

Miscellaneous  Exercises. 

1.  Si  ego  te  in  tuo  iure  nbn  impedib,  non  oportet  te 
me  in  meo  iure  impedlre.  2.  Nisi  tu  me  impedlvisses, 
ego  non  quererer.  3.  Nisi  rogatus  essem,  in  Galliam 
nbn  venissem.  4.  Nisi  meam  esse  Galliam  iudicarem, 
trans  Rhenum  Germanos  nbn  traduxissem.  5.  Nisi 
exercitum  deducas  ex  his  regionibus,  te  pro  hoste 
habebo.  6.  Si  te  interfecerim,  populo  Romano  gratiam 
faciam.  7.  Si  exercitum  deduxeris,  tecum  pacem  faciam. 

8.  Oh,  si  meus  frater  vlveret !  9.  Utinam  numquam 

ad  haec  lltora  venissem! 


18 


KEY  TO  THE 


CHAP.  XVIII. 

Illustrative  Examples. 

i.  Consilia  tua  sentio.  2.  Exercitus  iter  facit.  3. 
Nihil  est  carius  amlcitia.  4.  Iam  diu  consilia  tua 
sentio.  5.  Mllites  arma  capiunt.  6.  Dum  in  his 
locls  Caesar  moratur,  ad  eum  legatl  venerunt.  7. 
Hostes  flumen  translbant.  8.  Hostes  suls  flnibus 
prohibebant.  9.  Hostes  nostros  commeatu  prohibe- 
bant.  10.  Mons  altissimus  itinerl  impendebat.  11. 
Archias  domicilium  Romae  multos  iam  annos  habebat. 
12.  Quae  sanarl  poterunt,  sanabo.  13.  Quod  exspec- 
tavl  iam  sum  adsecutus.  14.  Legatl  ad  Caesarem 
venerunt  questum.  15.  Dlxl,  causa  dicta  est.  16. 
Venetl  omnes  suas  naves  unum  in  locum  coegerunt. 
17.  Ego  certe  meum  ofificium  praestitero.  18.  In 
muro  constiteram,  legid  iuxta  constiterat. 

Miscellaneous  Exercises. 

1.  Tecum  eras,  si  potero,  Ibo.  2.  Densissimae  silvae 
adspectum  celabant.  3.  Catillna  in  senatum  venit. 
Quis  eum  salutavit  ?  4.  Miles  moritur.  5.  Multi 

interficiebantur.  6.  Te  iam  dudum  hortor.  7.  Flu- 
men  vado  transltur.  8.  Dum  haec  geruntur,  hostes 
adpropinquaverunt.  9.  Coniuratl  obstupuerant  et  inter 
se  adspiciebant.  10.  Usipetes  agricultura  prohibeban- 
tur.  11.  Imperator  interfectus  est.  12.  Patria  tua  te 
odit  ac  metuit.  13.  GermanI  consuescunt  Rhenum 
transire,  consuerant  Rhenum  transire.  14.  Vlxl,  urbs 


PREPARATORY  LATIN  COMPOSITION. 


19 


capta  est.  15.  Turres  constituebantur,  hae  turres  a 
Caesare  constitutae  sunt,  turres  a  Romanis  saepe 
constituebantur. 


CHAP.  XIX. 

Illustrative  Examples. 

1.  Abs  te  quaero  quomodo  patrem  Roscius  Occident. 
2.  QuaesivI  a  Catillna  ubi  proxima  nocte  fuisset.  3. 
Te  hortor  ut  maneas  in  sententia,  neve  vim  et  minas 
pertimescas.  4.  Labieno  scribit  ut  magnum  numerum 
navium  Instruat.  5.  Caesar  su5s  subsequi  iussit.  6. 
Legatos  discedere  vetuerat.  7.  Pronuntiatur  prlma 
luce  ituros.  8.  Duces  pronuntiant  ne  quis  ab  loco 
discederet.  9.  Ambiorix  pronuntiat  ut  procul  tela 
cdniciant  neu  propius  accedant.  10.  Orgetorix  civitatl 
persuasit  ut  de  finibus  suls  exlrent.  n.  Els  hoc 
perfacile  esse  persuadet. 

Miscellaneous  Exercises. 

1.  El  imperat  ut  has  quoque  civitates  adeat.  2.  El 
imperatum  est  ne  quod  proelium  committeret.  3. 
Obsides  ad  se  adduci  iussit.  4.  Caesar  suos  longius 
progredl  vetuit.  5.  A  Lentulo  quaesitum  est  quae  de 
coniuratione  locutus  esset.  6.  Turn  ille  scelere  demens, 
quanta  conscientiae  vis  esset,  ostendit.  7.  Quaero 
servine  an  llberl  sint.  8.  Antonius  ubi  Atticus  esset 
requlsivit ;  et  el  sua  manu  scripsit  ne  timeret :  se  eum 
de  proscriptorum  numero  exemisse. 


20 


KEY  TO  THE 


CHAP.  XX. 

Illustrative  Examples. 

i.  Exspectavi  ut  v5s  omnes  perlculum  videretis. 
2.  Caesar  magnls  itineribus  contendit  ne  Ariovistus 
oppidum  occuparet.  3.  Ubi  hostes  essent  qul  cognos- 
cerent  mlsit.  4,  Manipulos  laxare  iussit,  quo  facilius 
gladiis  utl  possent.  5.  Ita  acriter  impetum  fecerunt 
ut  hostes  celeriter  pellerentur.  6.  Oppidum  sic  munl- 
tum  est  ut  expugnarl  non  posset.  7.  Naves  vento 
tenebantur  quo  minus  in  portum  venlrent.  8.  Multi- 
tudinem  deterrebant  ne  frumentum  conferrent.  9. 
Hostes  nostros  intra  munltiones  ingredl  prohibebant. 

10.  Non  dubium  est  quin  Helvetil  fortissiml  fuerint. 

11.  German!  retinerl  non  poterant  quin  tela  conicerent. 

12.  Hostes  circumvenlre  conatl  sunt,  ne  qua  spes  in 
fuga  relinqueretur.  13.  Tanta  tempestas  subito  coorta 
est  ut  nulla  navis  cursum  tenere  posset.  14.  Vereban- 
tur  ne  interficerentur.  15.  Timed  ut  sustineas. 

Miscellaneous  Exercises. 

1.  Maturavit  ut  ad  oppidum  pervenlret  neve  pug- 
nandl  tempus  dlmitteret.  2.  Equites  mlsit  qul  hostes 
flumen  transire  prohiberent.  3.  Quid  me  impedit  qu5 
minus  meum  ius  defendam  ?  4.  Timebant  ne  circum- 

venlrentur.  5.  Quis  dubitat  quin  Romani  Helvetios 
superaverint  ?  6.  Caesar  verebatur  ut  GermanI  sibi 

temperarent  quin  in  provinciam  exlrent.  7.  Consul 
vldit  ne  quid  respublica  detriment!  caperet.  8.  Consul 
tarn  acriter  vigilabat  ut  nihil  respublica  detriment! 
caperet.  9.  Celeriter  impetum  fecit,  ne  quis  effugeret. 


PREPARATORY  LATIN  COMPOSITION. 


21 


io.  Ita  celeriter  impetum  fecit  ut  nemd  effugeret.  n. 
Quo  facilior  esset  victoria,  omnes  secum  suas  copias 
eduxit. 


CHAP.  XXI. 

Illustrative  Examples. 

i.  Senectus,  quamvls  n5n  sit  gravis,  tamen  aufert 
viriditatem.  2.  EtsI  Rhenus  latus  et  altus  erat,  tamen 
Caesar  pontem  fecit.  3.  Cum  SuevI  hostes  flnibus 
expellere  non  possent,  tamen  vectlgales  sibi  fecerunt. 
4.  Lentulus,  quamquam  civis  ius  amiserat,  magistrate 
se  abdicavit.  5.  Magno  me  metu  llberabis,  dum  modo 
inter  me  atque  te  murus  intersit.  6.  Belgae  fortissiml 
erant,  quod  vitils  provinciae  non  effeminatl  erant.  7. 
Haedul  quest!  sunt  quod  German!  fines  eorum  popula- 
rentur.  8.  Nervi!  incusaverunt  reliquos  Belgas,  qui 
se  populo  Romano  dedidissent.  9.  Sunt  qu!  coniura- 
tionem  non  credant.  10.  Divitiacus  unus  erat  qu!  non 
iuraret.  n.  Non  est  idoneus,  qui  ad  h5c  bellum 
mittatur.  12.  Cum  Archias  sit  civis,  ex  civitate  non 
est  eiciendus. 

Miscellaneous  Exercises. 

1.  Hi  libr!  digni  sunt  qui  legantur.  2.  Erant  duo 
itinera  quibus  itineribus  domo  exire  possent.  3.  Catd 
senex  videbatur  aptus  qu!  de  senectute  loqueretur. 

4.  Cum  ea  ita  sint,  tamen  v5biscum  pacem  faciam. 

5.  Invidiam  libenter  subibo,  dummodo  a  vobis  peri- 

culum  depellatur.  6.  Quis  est  qui  diligi  nolit  ?  7. 

Catilina,  quamquam  omnibus  eius  consiliis  Cicero 
obstitit,  tamen  periculosus  hostis  fuit.  8.  Legati  se 


22 


KEY  TO  THE 


excusabant  quod  nostrae  consuetudinis  imperltl  bellum 
fecissent.  9.  Oh,  fortunatl  sumus,  qul  tantam  pestem 
effugerimus ! 


CHAP.  XXII. 

Illustrative  Examples. 

1.  Helvetil,  ubi  proficiscl  paratl  sunt,  vlc5s  incende- 
runt.  2.  SuevI,  posteaquam  pontem  fieri  compererunt, 
unum  in  locum  convenerunt.  3.  Galliae  prlncipatum 
Haedul  tenuerunt  priusquam  Romanorum  amlcitiam 
adpetierunt.  4.  Caesar,  priusquam  perlculum  faceret, 
Volusenum  cum  navi  longa  praemittit.  5.  Dum  in 
his  locls  Caesar  moratur,  ad  eum  legatl  venerunt.  6. 
Caesar  non  exspectavit  dum  spatium  arma  capiendl 
hostibus  daretur.  7-  Cum  tacent,  probant.  8.  Cum 
ad  urbem  perveneris,  longe  abero.  9.  Cum  Caesar 
ipse  venisset,  hostes  se  dediderunt.  10.  Plso,  cum 
fratrl  auxilium  ferret,  interfectus  est.  n.  Haec 
dlxisset,  discessit.  12.  Potestne  tibi  haec  lux  esse 
iucunda,  cum  scias  tuam  coniuratibnem  esse  comper- 
tam  ?  13.  Cum  Galll  hostes  superaverant,  Marti  ani- 

malia  immolabant.  14.  Cum  Caesar  in  Galliam  venit, 
erant  duae  factiones. 

Miscellaneous  Exercises. 

1.  Miles  vulneratus,  quoad  potuit,  fortissime  restitit. 
2.  Sustinete,  quoad  veniam.  3.  Haec  ubi  cognbvit, 
Caesar  se  in  Galliam  recepit.  4.  Hostes  ad  Rhenum 
pervenerunt  priusquam  fugere  destiterunt.  5.  Ger¬ 
man!  flumen  transierunt  priusquam  viderentur.  6. 
Cum  Gall!  quaeslvissent  ex  Lentulb  quid  dlxisset,  ille 


PREPARATORY  LATIN  COMPOSITION. 


23 


subito  confessus  est.  7.  Cum  tanta  multitudo  tela 
conicerent,  nemo  impetul  resistere  poterat.  8.  Caesar 
exspectavit  dum  classis  convenlret.  9.  Id  postquam 
audlvit,  profectus  est.  10.  Cum  veneris,  paratus  ero. 


CHAP.  XXIII. 

1.  Caesar  Helvetios  prohibere  voluit,quod  Haedubrum 
agros  populabantur.  2.  Pons  mihi  in  Rheno  faciendus 
est  ut  Germanls  metum  iniciam.  3.  Si  mihi  bellum 
intuleris,  magnam  calamitatem  tibi  Inferam.  4.  N5n 
exspectabo  dum  Helvetil  Haeduorum  agros  populentur. 
5.  Noll  Haeduls  sociisque  edrum  bellum  Inferre ; 
obsides  quos  habes  redde ;  si  nullam  partem  Germand- 
rum  domum  remittere  potes,  at  noli  ullos  amplius 
Rhenum  transire  patl.  6.  Ne  timueris  (noli  timere) 
statimque  ad  me  venl ;  te  et  tua  causa  Canum  de 
prdscrlptdrum  numero  exeml.  7.  Cicero  dixit  illos 
vehem enter  errare  si  suam  lenitatem  perpetuam  spera- 
rent  futuram.  8.  Ariovistus  negavit  se  transiturum 
fuisse  Rhenum,  nisi  arcessltus  esset  a  Gallls.  9.  Titu- 
rius  arbitrabatur,  nisi  Caesar  profectus  esset  in  Italiam, 
Carnutes  interficiendl  Tasgetil  consilium  fuisse  cap- 
turos,  neque  Eburones,  si  ille  adesset,  tanta  contempti- 
one  venturos  esse.  10.  Cicero  vldit,  si  Catillnam  morte 
multasset,  fore  ut  eius  socios  persequl  non  posset.  1 1. 
Haruspices  dlxerunt,  si  maius  simulacrum  Iovis  forum 
curiamque  conspiceret,  fore  ut  omnia  consilia  inlustra- 
rentur.  12.  Cicero  arbitrabatur,  nisi  del  immortales 
omnia  administrarent,  non  futurum  fuisse  ut  coniuratio 
comprimeretur. 


24  KEY  TO  PREPARATORY  LA  TEW  COMPOSITION. 


Indirect. 

i.  Caesar  dixit  se  Helvetios  prohibere  voluisse,  quod 
Haeduorum  agros  popularentur.  2.  Caesar  dixit  sibi 
pontem  in  Rheno  faciendum  esse,  ut  Germanls  metum 
iniceret.  3.  Caesar  dixit  si  ille  sibi  bellum  intulisset, 
magnam  se  calamitatem  el  esseinlaturum.  4.  Caesar 
negabat  se  exspectaturum  esse  dum  Helvetil  Haeduo¬ 
rum  agrbs  popularentur.  5-  Caesar  postulavit  ne 
Haeduls  socilsque  eorum  bellum  Inferret ;  obsides, 
quos  haberet,  redderet ;  si  nullam  partem  Germanorum 
domum  remittere  posset,  at  ne  quos  amplius  Rhenum 
transire  pateretur.  6.  Antonius  el  scrlpsit,  ne  timeret 
statimque  ad  se  venlret ;  se  eum  et  illlus  causa  Canum 
de  proscrlptorum  numero  exemisse. 


y\t 


